البحر المحيط

● البحر المحيط / تفسير / عربی al-baḥr-ul muḥīṭ ابوحیان، محمد بن یوسف، 654-745 قمری abūḥayyān, mohammad ebn-e yūsof (1257-1345) تاریخ تألیف: 710ق این کتاب از تفاسیر مهم قرآن کریم به شمار می‌رود که مؤلف آن را در سال 710ق. در روزگار حکومت الناصر، هنگامی که در قبه منصوریه به تدریس مشغول بوده نوشته است. وی در تفسیر آیات نخست معانی مختلف هر واژه را با شواهد مختلف ذکر کرده، سپس با توجه به آراء نحویان پیشین به ویژه سیبویه احکام نحوی هر آیه را به تفصیل بیان داشته است. از همین رو در این کتاب روح نحو بیشتر از روح تفسیر حاکم است. پس از آن، مؤلف به شأن نزول هر آیه و مناسبت و ارتباط آن با آیه قبل و بعد، و نیز قرائت‌های مختلف پرداخته است. وی در این تفسیر، بنا به گفته خود، به ظاهر آیات توجه داشته و هر گونه تأویل را به گونه ای که در تفاسیر صوفیان و باطنیان آمده مردود شمرده است. ویژگی‌های این تفسیر به مباحث مذکور خلاصه نمی‌شود بلکه به اسباب نزول، ناسخ و منسوخ نیز عنایت دارد و از نکات بلاغی نیز غافل نیست. در ذیل آیات احکام به مباحث فقهی هم پرداخته است. تفسیر کشاف، تفسیر التحرير و التحبير ابن نقیب و ابن عطیه از منابع اصلی و مهم ابوحیان بوه و به ویژه در مسائل نحوی و وجوه اعراب از آنها نقل کرده و احیانا به رد نظریه‌های آنها پرداخته است. چاپ: مطبوعات السعاده، جزء 1 تا 8، 1328-1329ق.