بحر الفوائد و عقد الفراید

● بحر الفوائد و عقد الفراید / چند دانشی، تاریخ جهان/فارسی bahr-ol favā’ed va ‘aqd-ol farāyed حسینی اصفهانی، محمد شفیع، ق11 قمری hoseynī esfahānī, mohammad šafī‘ (- 17c) اهدا به: شاه عباس دوم صفوی (1052-1077ق) این کتاب دائرة المعارفی است دارای 5 جلد با این ترتیب: 1. مبداء و معاد و اخلاق (شامل یک مقدمه و دو مقاله)؛ 2. سیرت پیغمبر خاتم (ص) و دیگر پیغمبران (احوال انبیا سلف در 7 آغاز که در ضمن آن چند «فائده» یاد شده)؛ 3. سرگذشت امامان؛ 4. سرگذشت اولیاء و علماء و حکماء؛ 5. تاریخ و سیرت پادشاهان و فرمانروایان جهان تا صوفیه. مجلد اول دارای مقدمه و دو مقاله است: مقدمه کتاب به‌نوشته مؤلف (در فهرست مطالب) «در تمهید قواعد سخن پردازی و اساس قدس اقتباس معنی طرازی» است. اما ظاهراً مؤلف از نیت خود بازگشته و در مقدمه اصول عقاید و معارف را در ضمن 12 «فائده» بیان داشته است: 1. شرح حدیث کنت کنزا مخفیا، 2. تعریف علم حکمت و اقسام آن، 3. فضیلت و وجوب طلب علم، 4. تقدیم علم النفس و تهذیب اخلاق بر دیگر علوم، 5. اطلاقات نفس و اثبات نفس و اثبات بقاء نفس ناطقه، 8 اختیاری بودن افعال و تفسیر: وجوب، امکان، تحقیق جبر و قدریت و اراده و اختیار، صدور افعال اختیاری از انسان و ابطال جبر، 9. مراتب نفس، 10. کمال نفس در چیست؟ و رد منکران بقاء نفس پس از بدن، 11. بیان خیر و سعادت، 12. تعریف حقیقت خلق و تفسیر احوال و وصول به درجه کمال. اما مقالات: مقاله اول در اخلاق (فضائل و رذائل)؛ مقاله دوم در آداب و عادات ... و قوانین سلوک با ملوک ... و دستور العمل وزراء ... و آداب و سیاست زندگی، این مقاله در سه «قسم» است: قسم اول حکمت منزلی (دارای پنج فائده)، قسم دوم حکمت مدنی (سیاست مدن) و آداب مملکت داری (دارای سه فائده: 1) سبب احتیاج خلق به تمدن، 2) آداب سلطنت و مملکت داری، 3) آداب وزارت.). آغاز: صد شکر که بنمود رخ آن غیرت حور ×× آفاق شد از عکس جمالش پر نور/ بگشود زبان بوصف او هر موجود ×× وین را از نهفته در جهان شد مشهور. لله الحمد که شاهد یکتای وحدت سرای توحید ... [دنا 430/2 (28 نسخه)؛ نسخه‌های منزوی 4096/6؛ الذریعة 44/3 و 45؛ فهرست مشترک پاکستان 128/10؛ فهرستواره منزوی 566/1-567 و 341/6]