بحر الفراسة اللافظ فی شرح دیوان الحافظ

● بحر الفراسة اللافظ فی شرح دیوان الحافظ / ادبیات / فارسی baḥr-ul firāsat-il lāfiẓ fī š.-i d.-il ḥāfiẓ خویشگی، عبدالله بن عبدالقادر، 1043-1106 قمری xīšagī, ‘abd-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-qāder (1634-1695) وابسته به: دیوان حافظ شیرازی؛ حافظ شیرازی، شمس الدین محمد (-792) اهداء به: شاه جهان (1037-1068) پادشاه هند شرح مهمی است بر دیوان حافظ شیرازی، شارح بیت‌های دشوار را به ترتیب الفبایی شرح نموده و آن را به نام شاه جهان (1037-1068هـ) ساخته، شارح نیز در دیباچه خود می‌گوید: «در مطالعات گسترده خود دریافتم که برخی در تاویل عبارات، دچار افراط و تفریط شده‌اند، از این رو دیوان حافظ را که حاوی مضامین زیبای عرفانی است، انتخاب نمودم و به تدریس آن مشغول شدم، در تاویل و توجیه ابیاتی که ظاهراً با قوانین شرعی منافات داشته، بسیار کوشیدم. سرانجام شاگردان خواستار تألیف کتابی در این موضوع شدند، لذا به تألیف این اثر پرداختم». وی در کتاب «اخبار الاولیاء» خود می‌گوید: «در 23 سالگی به قصور آمدم، به مدت یک سال به تدریس مقید شدم و در مدت شش ماه جلد نخست را تحریر نمودم و جلد دوم را بعداً در بیجاپور به انجام رساندم». شارح دارای تألیفات بسیاری است که 56 اثر از وی، در منابع موجود برشمرده‌اند و اقبال لاهوری کتاب احوال و آثار خویشگی را در معرفی این دانشمند نگاشته است. شارح در این کتاب، به مناسبت ابیاتی از سعدی، جبلی، انوری، فردوسی، جامی ودیگران آورده و از آیات، اخبار و حکایات نیز بهره برده است. همچنین از گزارش‌های دیگران بر دیوان حافظ استفاده نموده و از آنها نام برده است. «خلاصة البحر قدیم و جدید» و «جامع البحرین فی زوائد النهرین»و «خلاصة البحرین فی زوائد النهرین»کارهایی است که شارح درباره دیوان حافظ و بحر الفراسه خود انجام داده و از آنها تنها نام‌هایی به جای مانده است. آغاز: سپاس عظمت اساس واحدی را رسد که محمود است به جلال ذات و برتری را که موصوف است به کمال صفات؛ حمدش به دهان نمی‌توانم گفتن ×× شکرش به زبان نمی‌توانم گفتن [دنا 428/2 (4 نسخه)؛ فهرست مشترک پاکستان 1599/3- 1601؛ فهرستواره منزوی 144/7]