شناسنامه کتاب‌شناختی اثر
الايضاح في شرح المصباح
al-īḍāḥ fī š.-il miṣbāḥ
1
نسخه ثبت‌شده
مشاهده فهرست نسخه‌ها
↓
پیوند کوتاه:
/w/9254
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #9254
پدیدآور / مؤلف:
عبری، عبیدالله بن محمد
تاریخ و سده تألیف:
نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 5، ص 495
تا 496
زبان و قالب:
عربی
رده‌های موضوعی:
کلام و اعتقادات
اهدا / به درخواست:
سعدالدین محمد صاحب دیوان
اثر مرتبط / وابسته به:
مصباح الأرواح؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)
شرحی بر «مصباح الارواح» قاضی بیضاوی است و مشتمل بر یک «مقدمه» و سه «کتاب» و 9 «باب» که هر باب دارای «فصول» و هر فصل مشتمل بر «مسائلی» است: مقدمه کتاب، علم منطق است که مانند منطق تجرید به عنوان مدخل برای علم کلام قرار داده شده و در حدود نیمی از کتاب را به خود اختصاص داده است؛ کتاب 1. دارای سه «باب»: باب اول در کلیات و دارای فصول: 1) تقسیم معلومات، 2) عدم و وجود، 3) وجوب و امکان، 4) وحدت و کثرت، 5) علل و معلول، باب دوم: در اعراض، دارای «فصول»: 1) احکام کلی اعراض، 2) تقسیم اعراض، 3) اقسام کیف، باب سوم: در جواهر، دارای «فصول»: 1) اجسام؛ 2) نفوس؛ 3) عقول؛ کتاب 2. ذات و صفات و افعال حضرت باری‌تعالی در سه «باب»: باب نخست: در ذات، دارای «فصول»: 1) علم به وجود الهی، 2) تنزیه باری‌تعالی، 3) توحید حضرت باری تعالی، باب دوم: در صفات؛ دارای «فصول»: 1) آن چیزی که افعال حضرت حق متوقف بر آن است، 2) باقی صفات، 3) افعال باری تعالی دارای چند مسأله؛ کتاب 3. نبوت: دارای سه «باب»: باب نخست: در نبوت حضرت ختمی مرتبت دارای چند مساله، باب دوم: در حشر و جزاء، مشتمل بر مسائل، باب سوم: در امامت، مشتمل بر مسائل. این کتاب که از دقیق‌ترین مباحث کلامی و منطقی اهل سنت از لحاظ متن و شرح در چهارچوب اعتقادات ایشان است، شاید بی مناسبت با شیوع کتب کلامی علامه علی الاطلاق «حلی»، صاحب کشف المراد، كشف اليقين و كشف الفوائد، در دربار مغول نباشد. صاحب كشف الظنون در نسبت اين كتاب به عبيدالله بن محمد فرغانی ترديد نموده؛ ولی ترديد او در آغاز كتاب، خلاصه می‌شود.
آغاز اثر
« الحمدلله الذی تحيرت الأفهام فی عظمته و تقصارت الأوهام فی ادراك ألوهيته ... و بعد فان [و] من أراد الآخرة و سعى لها سعيها و هو مؤمن فاولئك كان سعيهم مشكوراً. »
انجام اثر
« و الكف عن الطعن فيهم فانه تعالى مدحهم و أثنى عليهم.. و احشرنا فی زمرتهم بفضلك العظيم و منك العميم، انك أنت الكريم. »
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الدرر الكامنة 263/2
ذيل جامع التواريخ طبقات الشافعيه 108/2
كشف الظنون 213/1 و 1705/2
المشتبه فی أسماء الرجال چاپ ليدن 378
معجم المؤلفين 136/6
هدية العارفين 649/1
متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))
● الايضاح في شرح المصباح / کلام و اعتقادات / عربی
al-īḍāḥ fī š.-il miṣbāḥ
عبری، عبیدالله بن محمد، -743 قمری
‘ebrī, ‘obeyd-ol-lāh ebn-e mohammad (- 1343)
وابسته به: مصباح الأرواح؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
اهدا به: سعدالدین محمد صاحب دیوان
شرحی بر «مصباح الارواح» قاضی بیضاوی است و مشتمل بر یک «مقدمه» و سه «کتاب» و 9 «باب» که هر باب دارای «فصول» و هر فصل مشتمل بر «مسائلی» است: مقدمه کتاب، علم منطق است که مانند منطق تجرید به عنوان مدخل برای علم کلام قرار داده شده و در حدود نیمی از کتاب را به خود اختصاص داده است؛ کتاب 1. دارای سه «باب»: باب اول در کلیات و دارای فصول: 1) تقسیم معلومات، 2) عدم و وجود، 3) وجوب و امکان، 4) وحدت و کثرت، 5) علل و معلول، باب دوم: در اعراض، دارای «فصول»: 1) احکام کلی اعراض، 2) تقسیم اعراض، 3) اقسام کیف، باب سوم: در جواهر، دارای «فصول»: 1) اجسام؛ 2) نفوس؛ 3) عقول؛ کتاب 2. ذات و صفات و افعال حضرت باری‌تعالی در سه «باب»: باب نخست: در ذات، دارای «فصول»: 1) علم به وجود الهی، 2) تنزیه باری‌تعالی، 3) توحید حضرت باری تعالی، باب دوم: در صفات؛ دارای «فصول»: 1) آن چیزی که افعال حضرت حق متوقف بر آن است، 2) باقی صفات، 3) افعال باری تعالی دارای چند مسأله؛ کتاب 3. نبوت: دارای سه «باب»: باب نخست: در نبوت حضرت ختمی مرتبت دارای چند مساله، باب دوم: در حشر و جزاء، مشتمل بر مسائل، باب سوم: در امامت، مشتمل بر مسائل. این کتاب که از دقیق‌ترین مباحث کلامی و منطقی اهل سنت از لحاظ متن و شرح در چهارچوب اعتقادات ایشان است، شاید بی مناسبت با شیوع کتب کلامی علامه علی الاطلاق «حلی»، صاحب کشف المراد، كشف اليقين و كشف الفوائد، در دربار مغول نباشد. صاحب كشف الظنون در نسبت اين كتاب به عبيدالله بن محمد فرغانی ترديد نموده؛ ولی ترديد او در آغاز كتاب، خلاصه می‌شود.
آغاز: الحمدلله الذی تحيرت الأفهام فی عظمته و تقصارت الأوهام فی ادراك ألوهيته ... و بعد فان [و] من أراد الآخرة و سعى لها سعيها و هو مؤمن فاولئك كان سعيهم مشكوراً.
انجام: و الكف عن الطعن فيهم فانه تعالى مدحهم و أثنى عليهم.. و احشرنا فی زمرتهم بفضلك العظيم و منك العميم، انك أنت الكريم.
[الدرر الكامنة 263/2؛ ذيل جامع التواريخ طبقات الشافعيه 108/2؛ كشف الظنون 213/1 و 1705/2؛ المشتبه فی أسماء الرجال چاپ ليدن 378؛ معجم المؤلفين 136/6؛ هدية العارفين 649/1]
نسخه‌های خطی این اثر
1 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
مرعشی
قم
|
11862 | نامشخص | قرن 8 حدود عصر مؤلف | نسخ | 75 | شناسنامه ← |