اوصاف ناصری

● اوصاف ناصری / شعر، تاریخ ایران / فارسی ovsāf-e nāserī سپهر کاشانی، عباسقلی بن محمد تقی، 1268-1342 قمری sepehr-e kāšānī, ‘abbās-qolī ebn-e mohammad taqī (1852-1924) رساله‌ای ادیبانه و در عین حال متملقانه که در اوصاف و حالات و خصوصیات ناصر الدین شاه قاجار (1313) و شمردن خصایل و صفات شاهی بدو با عناوین همچون اشعار همایونی، امتیازات همایونی نگاشته شده است. عباسقلی سپهر دست در کار تألیف کتابی بزرگ به نام تذکره ناصری بوده است شامل سرگذشت و معرفی همه طبقات رجال عصر خود او که ظاهراً به پایان نرسانیده اما قسمت‌هایی از یادداشت‌های این کتاب به قلم سپهر یا به قلم صاحبان ترجمه که سپهر از آنان می‌خواست تا ترجمه خویش را بنویسند در کتابخانه مجلس موجود است. سپهر در دیباچه و خاتمه پاره‌ای از مؤلفات خویش، از تذکره ناصری یاد می‌کند و یا در معرفی خویش در دیباچه‌ها خود را مؤلف تذکره بزرگ ناصری می‌خواند. در پایان «مشکوة الادب ناصری» که مؤلفات خویش را تا به سال 1314 برمی‌شمرد از مجلد نخستین تذکره ناصری که خاص ناصر الدین شاه پرداخته و آن را اوصاف ناصری نام داده و به تازگی از چاپ بیرون آمده یاد می‌کند و می‌گوید «تا کنون نزدیک به چهل هزار از احوال و اشعار معاصرین ضبط افتاده» (مشکوة الادب - ج 1: 1088). اوصاف ناصری در 1301 به قلم نستعلیق خوب حاج میرزا محمد رضای صفا پسر حاج میرزا حبیب خاقانی شیرازی با فهرست مفصل مطالب و با مقدمه صنیع الدوله چاپ شده در چند جای این نسخه چاپی ( و در مقدمه صنیع الدوله و در صدر فهرست) عنوان آن چنین است: «جزء اول از تذکره مبارک ناصری» و در پایان مقدمه صنیع الدوله آمده: «این مبارک کتاب را که عجالة عنوانی میمون از کتاب مبسوط تذکره مبارکه ایست که شامل احوال معاریف واجله و اعیان و شعرای عصر است که ... مشار الیه اشتغال به جمع و تألیف آن دارد». سپهر در نسخه چاپی اوصاف ناصری صفحاتی را به اشعار ناصر الدین شاه اختصاص داده و نیز اضافاتی دیگر دارد که در نسخه خطی نیست از آن جمله در خاتمه چاپ، قصیده بزرگی را به نام مشرقیه که خود در مدح شاه و به مناسبت سفرا و به زیارت مشهد رضوی (ع) سروده آورده است. (عبدالحسین حائری) آغاز: بسم الذی خلق آدم علی صورته و شرفه بنبوته و صلی الله علی محمد اشرف بریته ... و بعد کمتر بنده درگاه یزدانی و کهتر چاکر [..] سلطانی ابن لسان الملک میرزا محمدتقی سپهر مستوفی اول ... انجام:. در فزونی جاه و اقبال دولت و شوکت و عظمت و حشمت و طول عمر و سلامت و عافیت مزاج ... باجابت مقرون فرمای یا من لایشغله الحاح الملهین و اما الامانة و الامن و الامان. چاپ: مشار فارسی 602/1 [دنا 315/2؛ الذریعة 478/2؛ نسخه‌های منزوی 2653/4 (به اشتباه به محمد تقی سپهر نسبت داده است)؛ فهرستواره منزوی 826/2 و 254/10]