انیس الوحدة و جلیس الخلوة

● انیس الوحدة و جلیس الخلوة / اخلاق / عربی، فارسی anīs-ul waḥda wa jalīs-ul xalwa گلستانه، محمود بن محمود، -801 قمری golestāne, maḥmūd ebn-e maḥmūd (- 1399) مجموعه‌ای است اخلاقی و ادبی شامل آیات و احادیث و اشعار نغز پارسی و عربی و حکایات ظریفه و گفتار دانشوران به‌روش کتاب «ربیع الابرار» زمخشری. در بیشتر باب‌ها اول آیات، پس از آن گفته‌های پیامبر، پس از آن کلمات حضرت امیر، پس از آن جملات حکمی و عرفا، پس از آن اقوال فصحا، پس از آن شعر شاعران آمده و پس از آن حکایات و مخصوصاً در بخش آخرین بیشتر شعرها و حکایت‌ها فارسی است. دارای بیست «باب»: فی معرفة الله تعالی؛ فی الوحدة و التوحید؛ فی مکارم الاخلاق و مساویها؛ فی السخاء و البخل؛ فی الشجاعة و الجبن؛ فی الصدق و الکذب و العهود و المواثیق؛ فی التواضع و الخیلاء و الکبر و العجب؛ فی القناعة و الحرص و الطمع و ترک الدنیا؛ فی کتم السر و ذم النميمة و السعایة و الغیبة؛ فی الجور و العدل؛ فی العقل و التجارب و الفراسة و الجهل و الحمق و الشراسة؛ فی العفو و الاغماض؛ فی الشکر و المدح و المذمة و الثناء؛ فی نعت النساء و لطائف اقوالهن و العشق و الشوق و المحبة؛ فی شوارد الامثال؛ فی الحجج البالغة و الاجوبة الدامغة؛ فی الحیل و الخدائع المتوصل بها الى نجح المطالب؛ فی المزاح و اللطائف و الملح؛ فی السماع و الغناء فیما جاء فی الیسر بعدالعسر. نام شاعرانی که شعر آنان در این مجموعه آمده است: سعدی شیرازی، کمال الدین اسماعیل اصفهانی، سید حسن، شمس الدین صاحب دیوان، مسکین الدارامی، عبدالله بن المعتز، عمران بن الحطان، سنائی غزنوی، ابوالفتح البستی، ابن الرومی، ابو ذؤیب، منصور دوانیقی، امام شافعی، ابوالفضل المیکالی، قاسم الخوارزمی، ابو العتاهية، اثیر الدین اومانی، فردوسی، عزالدین محمود کاشانی، زهیر المصری، بحتری، عمرو بن العاص، ابو فراس همدانی، ابن فارض، صاحب ابن عباد، اوحد الدین نصرانی، صائن الدین شیرازی، ابوالعلاء المعری، المتنبی، العلوی صاحب الزنج، الجریر، کمال الدین کوتاه پا، ابوسهل النوبختی، علی بن فضل الله الحنی، ابوالفرج المخزومی، عبدالصمد بن المعذر، ابوالفرج بن هندو، علی بن احمد الواحدی، ابوعبدالرحمن النیلی، قاضی نظام الدین اصفهانی، المفجع البصری، ابن معروف القاضی، القاضی ابوالحسن علی بن عبد العزيز الجرجانی، عبیدالله بن عبدالله بن طاهر، ابومنصور الصوری، القاضی نظام الدین الاصفهانی، صدرالدین علی، اوحدی اصفهانی، همام الدین تبریزی، الحسن بن علی الباخرزی، ابو محمد الحلبی، کشاجم، علی بن أبی طالب علیه السلام، سعید بن جمیل، محمد بن الأحوص. آغاز: الحمدلله علی نعمائه و الصلاة علی خیر انبیائه ... و بعد فهذا کتاب مشتمل علی طرف من مختار الشعر و غرره ... چاپ: به کوشش ایرج افشار، ضمن یادنامه دکتر احمد تفضلی، 1379شمسی [دنا 289/2؛ کشف الظنون 199/1؛ الذریعه 469/2؛ معجم المؤلفین 177/12؛ هدية العارفين 410/2؛ صبح الاعشی 100/1 و 308/7 و 22/9؛ الضوء اللامع 136/10؛ نسخه‌های منزوی 1525؛ فهرستواره منزوی 337/6 (2 نسخه)؛ الاوقاف العامة موصل 296/2]