انیس الطالبین و عدة السالکین

● انیس الطالبین و عدة السالکین = انیس الطالبین و قدوة السالکین = مقامات خواجه بهاء الدین نقشبند / عرفان و تصوف / فارسی anīs-ot tālebīn va ‘oddat-os sālekīn = anīs-ot tālebīn va qodvat-os sālekīn = maqāmāt-e xāje bahā’-od-dīn-e naqšband بخارائی، صلاح بن مبارک، -785 قمری boxārā’ī, salāh ebn-e mobārak (- 1384) تاریخ تألیف: 785ق کتابی است در مقامات و احوال و سخنان خواجه بهاء الدین نقشبند که خود مؤلف از وی دیده یا بین درویشان مصاحب وی معروف بوده، شامل چهار «قسم»: 1. تعریف ولایت و ولی؛ 2. ابتدای احوال خواجه و سلسله خواجگان؛ 3. احوال خواجه و طریقه سلوک و سخنان ایشان؛ 4. کرامات و احوال و آثار خواجه. او در دیباچه تاریخچه تألیف این کتاب را چنین می‌آورد: «در سنه خمس و ثمانین و سبعمائه به خدمت ... خواجه علاء الدین ... رسیده به واسطه ایشان به نظر قبول ... حضرت سید بهاء الحق و الدین المشهور به نقشبند ... مشرف گشتم و چون طریقه ایشان صحبت بود به درویشان مصاحب شدم به واسطه آن هر یکی از ایشان ... انوار ولایت و آثار کرامت ... بسیار ذکر می‌کردند ... این ضعیف را داعیه قوی و رغبت عظیم پیدا شد به جمع آن آیات بینات ... اما صدیقی اشارت فرمود که خدمت مولانا حسام الدین خواجه یوسف که از فرزندان مولانا حافظ الدین کبیر بخاری بودند رحمه اله و استاد علماء بخارا و شرف مجالس و صحبت خواجه را بسیار دریافته بودند و می‌خواستند به جمع مقامات مشغول گردند، حضرت خواجه ایشان را فرمودند این زمان اجازت نیست بعد از این اختیار شما راست. بنابرین فقیر متوقف شد و چون در شب شنبه سوم ربیع الاول سنه احد و تسعین و سبعمائه حضرت خواجه داعیه یا ایتها النفس ... ارجعی ... را اجابت فرمودند ... از خدمت ارشاد پناهی خواجه علاء الدین که خلیفه حضرت خواجه بودند ... استجازه کرده آمد». در سراسر کتاب نام عده‌ای از عارفان و کتاب‌ها یاد شده است که جای تحقیق دارد از آن جمله: شمس الدین اسکویی، اصول الطريقه و وصول الحقيقة تألیف سید ابوالقاسم گرگانی، درویش خلوتی (از کبار دراویش بخارا با نسبت خلوتی)، امیر محمود قصر معانی سمنانی، مولانا نجم الدین وادرک کفنی، مولانا محمد هروی، باغ زاغان هرات، شیخ شادی غدیوتی، پل علی سلیمان، قصر عارفان، مولانا حمیدالدین چاپی، خواجه داود نبیره سیف الدین باخرزی، درویشی از متابعان پهلوان محمود بکیار، درویش تات کنی باغ سفیدمون (مال خواجه یوسف بخاری)، مولانا عارف (از اولاد امیر سید کلال)، عبدالله قزغن حاکم ماوراءالنهر، شیخ خسرو کرمینی، درویش نیکشاه باغ ارسلانی، لالای ترک، اعوانه بخارا، سوخاری، مولانا حسام الدین اصیلی (از علماء بخارا) شرع آباد، مولانا ابوبکر افشنجی، مولانا جلال الدین خالدی، عبدالقدوس قرشی [در این کتاب از قرش به تکرار یاد شده و نسبت به آنجا را گاه قرشوی می‌آورد.]. چند کتاب به نام «انیس الطالبین» منسوب به چند تن در منابع آمده است که بایستی همه یکی و از همین صلاح بخارایی باشد. کتاب در نسخه‌ها به افراد مختلفی از جمله: صلاح بن مبارک بخارائی، حسام الدین خواجه یوسف حافظی بخارایی و خواجه محمد پارسا و ... نسبت داده شده است. آغاز: 1: بسمله اما بعد چنانکه در ظهور احوال و آثار اولیا را اختیار نیست در اسباب وصول به صحبت مشایخ طریقت هیچ طالبی را اختیار نیست قائد 2: بسمله حمد بی منتها حضرت خدائی را جل سلطانه ... اما بعد بر ارباب بصایر پوشیده نیست ... این بنده ضعیف صلاح بن مبارک البخاری را در سنه خمس و ثمانین و سبعمائه به خدمت ... خواجه علاءالحق و الدین المشتهر بعطار ... رسانید و بواسطه ایشان بنظر قبول ... شیخ بهاءالحق و الدین المشتهر به نقشبند ... گشتم انجام: 1: و مقصود ایشان فهم می‌شد که از آن عتاب تمام شد مقامات قطب الاقطاب حضرت خواجه بزرگ خواجه بهاء الحق و الدین المعروف بالنقشبند حضرت خواجه محمد پارسا نورالله تعالی مرقده جمع کرده اند ... غلام همت آن عارفان با کرمم ×× که یک ثواب نبینند وصد خطا بخشند 2: و آنچه می‌نمایند از کتاب و سنت و آثار صحابه ... و سیر سلف صالح است، قدس الله روحه و افاض علینا برکاته. چاپ: به تصحیح خلیل ابراهیم صارمی اوغلی، تهران، کیهان: 1371؛ تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1383 شمسی [فهرست مشترک پاکستان 808/11 و 813؛ نسخه‌های خطی منزوی 1055/2 و 2024/3 (نشانی 3 کتاب بدین نام که بایستی همه یکی باشند)؛ هدیه العارفین 1/427؛ کشف الظنون 1/197؛ فهرستواره منزوی 2024/3 و 123/7؛ ریحانه الادب 1/294؛ دنا 276/2 (14 نسخه)] شرح و حواشی: 1- انیس الطالبین وعدة السالکین (ترجمه)؛ عزی نقش بندی، سلیمان