ابعاد و اجرام

● ابعاد و اجرام = مساحت سطوح اجسام = بدایع آثار هفت اقلیم = عجایب الاجرام = عجایب البلدان و الجبال = اجرام سفلی و اوضاع اجرام علوی = مسالک و ممالک = مساحت ابعاد و اجرام / ستاره‌شناسی، جغرافیا / فارسی abʻād va ajrām = masāhat-e sotūh-e ajsām = badāyeʻ-e āsār-e haft eqlīm = ‘ajāyeb-ol ajrām بیرجندی، عبدالعلی بن محمد، - 934 قمری bīrjandī, ‘abd-ol-‘alī ebn-e mohammad ( - 1528) اهدا به: خواجه حبیب الله وزیر معروف سال تألیف: 908 یا 930ق؟؛ محل تالیف: هرات مؤلف در مقدمه نام خود را نیاورده و همین‌قدر اشاره می‌کند که چون کسی رساله‌ای در مساحت سطوح اجسام و مقادیر ابعاد و اجرام و تحقیق مبادی اقالیم و نهایات آن و تعیین مواضع و اعجوبات هر یک از آن تألیف نکرده است این رساله را نگاشته است. وی آن را در یک «مقدمه» و دو «مقاله» و یک «خاتمه» نوشته است: مقدمه در بیان اشیائی که مقاصد بر آن موقوف است؛ مقاله 1. در مساحت سطح ارض و تعیین اقالیم و آنچه متعلق بدان است: مساحت ربع مسکون، تقسیم ربع مسکون به اقالیم سبعه، معرفت ما بین خط استوا و اقلیم اول، اقلیم اول، اقلیم دوم تا هفتم (جغرافیای شهرها و شگفتی‌های آنها)؛ مقاله 2. در معرفت مساحت افلاک و کواکب، معرفت ثخن افلاک، مقادیر سطوح افلاک، مقادیر حرکات شبانه‌روزی، اقطار کواکب، مقادیر اجرام کواکب؛ خاتمه در ملحقات، در 4 مسأله: 1- وقت نماز پیشین، 2- معرفت سمت قبله، 3- معرفت زمان نصف اللیل، 4- معرفت وقت دعا. مؤلف در این رساله از شرح خود بر تحریر مجسطی یاد می‌کند. در پایان خاتمه جدولی است که در اول سال 882 یزدگردی استخراج کرده است. آغاز کتاب: بسمله، الحمدلله الذی زین الدنیا بزینة الکواکب ... اما بعد، بر ضمیر منیر ارباب فطنت و خاطر مستنیر اصحاب خبرت واضح و لایح است که معرفت هیأت اجسام سفلی و اوضاع اجرام علوی از اشرف ... انجام کتاب: ... و از اول شب اگر از بروج اسفل باشد. و الحمدلله و المنة فی البداء و النهایة و اسأله العصمة عن الضلالة و الغواية بحرمة النبی ... [منزوی 205/1؛ استوری 81/2؛ مکتبة امیرالمؤمنین 488/2؛ فهرستواره منزوی 2767/4 و 3044/4 با عنوان «مساحت ابعاد و اجرام»]