انوار سلیمانی

● انوار سلیمانی = مناظرات / کلام و اعتقادات / فارسی anvār-e soleymānī = monāzerāt مولوی، عباس، - 1101 قمری mowlavī, ‘abbās (- 1690) اهدا به: شاه سلیمان صفوی تاریخ تألیف: سه‌شنبه 24 ذیقعده 1101ق در این کتاب مناظره‌های بعضی از پیامبران و امامان (ع) و دانشمندان شیعه ذکر شده است و در 62 فصل می‌باشد و چند مناظره از الفصول المختاره شیخ مفید، احتجاج طبرسی، مجالس المؤمنین شوشتری، مناظره قاضی زاده رومی (این مورد درالذریعة نیز اشاره شده)، مناظره شیخ حسن بن عبدالصمد (پدرش بهائی) با یکی از علمای حلب را آورده است. مؤلف این کتاب چنان که خود در مقدمه به آن تصریح کرده اند عباس مولوی است ولی در کتب تاریخ و رجال و فهرست‌ها نامی از مؤلف و مؤلفات ایشان دیده نشد. از مطالعه این کتاب معلوم می‌شود که از فضلاء عهد سلطنت شاه سلیمان صفوی بوده و این کتاب و کتابی دیگر به نام «فوائد الاصولیه السلیمانیه» در اثبات حق بودن دیانت اسلام و فرقه ناجیه بودن شیعه امامیه در سال 1084 تألیف کرده‌اند. نام این کتاب را نیز به مناسبت این که برای تقدیم و مطالعه شاه سلیمان بوده، انوار سلیمانی گذارده در آنجا که گوید: «تا در سال 1097 به اقبال حضرت شاهی موفق گردیده قدری از آن مناظرات را بدست آورده به زبان فارسی ترجمه نمود و چون هنوز ناقص بود و قابل نظر کیمیا اثر اعلی حضرت نبود عجالتاً آن را از جهت انتفاع عام خلائق کتابی ساخت تا از انتفاع ایشان ثوابی به اعلی حضرتش عائد گردد و بعد از آن در این سال که هزار و صد و یک است آنچه در نظر بود بعد از تفحص و تخصص تمام به دست آورد و هر یک را توضیحی که در خاطر قاصر داشت داد و به نام نامی و اسم گرامی نواب اشرف اقدس اعلی گردانید و چون هر یک از این مناظرات نوری است که دل طالبان ایمان و ایقان را منور می‌گرداند این کتاب را مسمی بانوار سلیمانی ساخت». موضوع این کتاب چنان که از عبارات فوق نیز معلوم شد جمع و ترجمه و توضیح کلیه مناظراتی است که حضرت پیغمبر اکرم و ائمه هدی صلوات الله علیهم اجمعین و علماء اعلام با مخالفین و معاندین هر فرقه و دسته نموده‌اند و مشتمل بر شصت و دو فصل است. مؤلف فهرست فصول را در ابتداء کتاب نوشته‌اند. شاید تصور شود که این کتاب ترجمه احتجاج طبرسی است ولی چنین نیست اما از آن کتاب نقل‌هایی دارد و به قدری که توانسته تتبع نموده و مناظرات را جمع و ترجمه و شرح کرده است. نویسنده می‌گوید طبق آیه «و جادلهم بالتی هی احسن»، پیغمبر اسلام و ائمه اطهار مناظرات بسیار کرده‌اند و نیز بزرگان اسلامی هم در افحام خصم و دشمن‌های دین اسلام احتجاجات با مخالفان دین کرده‌اند که چون اطلاع برین جدال‌ها به‌حال مسلمانان مفید بود من بر آن شدم که اغلب آنها را جمع کنم و آنچه به‌زبان عربی بود به فارسی برگردانم و حاصل آن این کتاب شد در شصت و پنج فصل بدین شرح: 1. ذکر مناظره پیغمبر با اهل ادیان خمسه؛ 2. مناظره علی (ع) با مهاجرین و انصار؛ 3. مناظره امام علی با ابوبکر و عمر؛ 5. مناظره امام حسین با عمر بن خطاب؛ 6. مناظره سید سجاد با پیر شامی؛ 7. مناظره حضرت باقر؛ 8 مناظره حضرت صادق؛ 9. مناظره حضرت کاظم؛ 10. مکالمه حضرت رضا در مجلس مامون؛ 11. جواب حضرت به سؤالات مأمون؛ 12. مناظره امام تقی جواد؛ 13. مناظره حضرت نقی هادی؛ 14. مناظره حضرت عسکری؛ 15. مناظره حضرت مهدی؛ 16. مناظره شیخ مفید با قاضی ابوبکر بن سیار؛ 17. مناظره شیخ مفید با کاتبی و ابی عمر و شوطی؛ 18. مناظره هشام بن حکم و علی بن هیثم با ضرار بن عمر و ضبی؛ 19. مناظره شیخ مفید؛ 20. جواب حضرت رضا؛ 21. جواب شیخ مفید به ابوالحسین خیاط؛ 22. جواب هشام بن حکم به سؤال یحیی بن خالد بر مکی؛ 23. استدلال مفید بر عدم بیعت امیر المؤمنین؛ 24. اجوبه علی بن میثم؛ 25. جواب حضرت امیر شیخ شامی را؛ 26. جواب شیخ مفید در رد فضل ابوبکر؛ 27. جواب شیخ مفید در مصاحبت ابوبکر با پیغمبر در نماز؛ 28. جواب مفید در فضیلت ابوبکر؛ 29. جواب شیخ در رد امامت ابوبکر؛ 30. ایضاً جواب شیخ مفید؛ 31. سؤال ابوحنیفه از حضرت کاظم؛ 32. مکالمه حسن بن فضال با ابوحنیفه؛ 33. ذکر جواب هشام بن حکم؛ 34. ذکر تحقیق شیخ مفید؛ 35. ذکر جواب شیخ مفید رحمه الله مرد معتزلی را؛ 36. ذکر جواب ابو محمد فضل بن شاذان؛ 37. مناظره مفید با ابوبکر بن ضرار؛ 38. جواب شیخ مفید از امامت نماز ابوبکر؛ 39. فتوای شیخ مفید مسأله ای فقهی را؛ 40. جواب فضل بن شاذان و مفید حدیث مخالفان را؛ 41. قول فضل بن شاذان و مفید آیه اولوالارحام؛ 42. ذکر جواب سید عزالدین بن افسوسی کوفی؛ 43. ذکر کلام امام محمد باقر؛ 44. مکالمه عبدالله بن عباس با معاویه؛ 45. مناظره شیخ مفید با اعداء در قول عباس؛ 46. جواب شیخ مفید (ایضاً)؛ 47. مناظره هشام بن حکم؛ 48. مناظره سعد بن عبدالله؛ 49. مناظره علی بن بابویه؛ 50. مناظره ابن بابویه با رکن الدوله؛ 51. تحقیق ایمان ابوطالب؛ 53. مناظره مفید با مشایخ عباسیه؛ 54. جواب سید حسن بن سید راجو؛ 55. ذکر مجلس اول مناظره ابن ابی الجمهور با فاضل هروی؛ 56. ذکر مجلس دوم مناظره ابن ابی الجمهور با همین فاضل هروی؛ 57. ذکر مجلس سوم این مناظره؛ 58. مناظره مامون با چهل کس از فضلای اهل خلاف؛ 59. ذکر مناظره شیخ حسین بن عبدالصمد با فاضل حلبی؛ 60. ذکر مناظره قاضی زاده کرهرودی با قاضی زاده اوزبک؛ 61. مجلس اول مناظره یکی از سادات در مدینه با مخالف خود؛ 62. مجلس دوم مناظره همان کس با مخالف خود؛ 63. ذکر مناظره یکی از فضلای زمان با فاضلی از اهل خلاف در بلاد هندوستان؛ 64. ذکر مناظره ابوجعفر محمد مومن الطاق با ابن ابی حذره؛ 65. ذکر حکایت عجیبه. (عبدالله انوار) آغاز: آغاز1: بسمله و به نستعین، حمد بیحد و ثنای بیعد نثار بارگاه احدیت حضرت معبود ذو الجودی که ... آغاز2: بسمله. حمد بیحد و ثنای بیعد حضرت صانعی را که اصناف مخلوقات را از تنگنای ظلمت کده عدم بفضای روشنایی وجود رسانید ... اما بعد چنین گوید ... عباس المولوی ... که چون هر یک از اهل ادیان مختلفه را اعتقاد اینست که دین او حق و دین غیر او باطل است ... انجام: و لازم داند که از جهت شکر گذاری این نعمت عظمی در همه اوقات دوام این دولت را از جناب حق و دود عز اسمه طلب نماید قد وقع الفراغ من تألیف هذا الکتاب فی یوم الثلثا رابع عشرین من ذیقعدة الحرام سنة 1101 [دنا 249/2 (13 نسخه)؛ الذریعة 429/2 و 325/16 و 280/22؛ نسخه‌های منزوی 894/2 و 993؛ معجم التراث الکلامی 522/1؛ فهرستواره منزوی 135/9 و 552]