انوار التنزیل و اسرار التأویل

● انوار التنزیل و اسرار التأویل = تفسیر بیضاوی / تفسیر / عربی anwār-ut tanzīl wa asrār-ut ta'wīl = tafsīr-e bayḍāwī بیضاوی، عبدالله بن عمر، -685؟ قمری beyzāvī, ‘abd-ol-lāh ebn-e ‘omar (- 1287) معروف به تفسیر بیضاوی از تفاسیر مهم قرآن کریم در قرن هفتم هجری به شمار می‌رود، وی این تفسیر را در دو مجلد به رشته تحریر در آورده است. گزیده‌گویی، اجتناب از بحث‌های پراکنده، دقت در نکات ادبی آیات، توجه به آیات متشابه و احکام فقهی از ویژگی‌های این تفسیر است. نویسنده در پدید آوردن این اثر از تفسیر کشاف زمخشری و تفسیر فخر رازی و تفسیر راغب اصفهانی بهره فراوان برده است. تفسیر بیضاوی همواره مورد توجه دانشمندان و مفسران بوده است و حواشی بسیاری بر آن نوشته‌اند. کاتب چلبی در کشف الظنون حدود 43 حاشیه و مرحوم آقا بزرگ تهرانی نیز در الذریعة حدود 23 تعلیقه برای این تفسیر بر شمرده‌اند. بیضاوی از آن روی که اشعری مذهب بوده آرای معتزله را از آن زدوده و با استادی تفسیر و تأویل را به مقتضای زبان و ادبیات عرب جمع کرده و به طرح و اثبات عقاید اهل سنت پرداخته است. این تفسیر در میان علما و ارباب فضل و هنر بسیار مطلوب و محققانه است و به همین جهت به صورت کتاب درسی درآمده و در حوزه و مراکز علمی مورد استفاده همگان است. با اینکه تفسیر مزبور از تفاسیر مأثور نیست اما مؤلف در پایان سوره‌ها به پیروی از زمخشری احادیثی را ذکر کرده که در نظر سنت‌پژوهان احادیثی ضعیف هستند که از نقاط ضعف تفسیر بیضاوی به شمار می‌آید. نامبرده پس از تألیف انوار التنزیل آن را به سلطان وقت اهدا کرد و مورد توجه قرار گرفت و از طرف سلطان اعلام شد هر چه می‌خواهد به او بدهند وی تقاضا کرد تا مسند قضاوت بیضاء را به او واگذارد تا بدین وسیله به آنان که در اوقات تحصیل به چشم حقارت به او می‌نگریستند برتری یابد. این تفسیر از سوره فاتحة الکتاب شروع و به سورة الناس ختم گردیده است و قبل از شروع متن تفسیر بیضاوی توضیحاتی در باب نزول قرآن و فهرست سور کلام الله مجید و تاریخ نزول آیات و همچنین نزول تورات بر حضرت موسی و زبور بر حضرت داود و انجیل بر حضرت عیسی (ع) را ذکر نموده است. آغاز: بسمله الحمدلله الذی نزل الفرقان علی عبده لیکون للعالمین نذیراً فتحدى بأقصر سورة من سورة مصاقع الخطباء من العرب العرباء فلم یجد به قدیراً انجام: فان نسیان حق الله تعالى یعم الثقلین عن النبی صلى الله علیه و آله من قرأ المعوذتین و فکانما قرأ الكتب التى انزلها الله تعالى چاپ: نخستین بار در سال 1262هـ / 1844م در لایپزیگ با عنایت دانشمند آلمانی O. H. Fleischer در دو جلد؛ جزء 2 در بولاق، 1263ق؛ و در مصر، 1303ق، دهلی، 1271ق؛ جزء 5 در مطبوعات المیمنیة، 1330ق؛ تهران، سنگی، بی ناشر، 1283ق، رحلی، 469ص؛ ایران، 1272ق، رحلی؛ در بولاق با تصحیح محمد الصباغ در 8 جلد، در سال‌های 1305، 1311، 1330، 1344هـ در قاهره؛ در سال 1375هـ در قاهره در دو جلد [کشف الظنون 1: 162، 186، 262؛ سرکیس 617/1 و 1460/2؛ مشار، عربی 99-101؛ الذریعة 41/6 و 153/4؛ دنا 218/2 (532 نسخه)] شرح و حواشی: 1- حاشیة انوار التنزیل = شرح انوار التنزیل؛ توقاتی (-9) 2- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ ابن تمجید، مصطفی بن ابراهیم (-842) 3- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ قرمانی، حمزة بن محمود (-871) 4- انوار التنزیل و اسرار التأویل (مختصر)؛ ابن عمادی، محمد بن عمادی (-874) 5- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ ابن فناری، حسن بن محمد شاه ( 840-886) 6- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ لیثی سمرقندی، ابو القاسم بن ابی بکر (-888) 7- حاشیة انوار التنزیل؛ خطیب، محمد بن ابراهیم (-891) 8- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ حنفی تبریزی، شمس الدین محمد (-10) 9- حاشیة انوار التنزیل؛ احمد بن حسین بن سنان (-10) 10- حاشیة انوار التنزیل؛ مقدسی، محمد بن محمد (822-905) 11- مشاهدة انوار التنزیل فی مجاهدة اسرار التأویل؛ اخی چلبی، یوسف بن جنید (-905) 12- نواهد الابکار و شوارد الافکار = حاشیة انوار التنزیل؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (849-911) 13- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ لاری، رضی الدین عبدالغفور (-912) 14- فتح الجلیل ببیان خفی انوار التنزیل؛ انصاری، زکریا بن محمد (826-926) 15- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ سعدی چلبی، سعدالله بن عیسی (-945) 16- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ کازرونی، ابوالفضل (-945) 17- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ شیخ زاده، محمد بن مصطفی (-950) 18- حاشیة انوار التنزیل؛ عصام الدین اسفراینی، ابراهیم بن محمد (873-951) 19- الاتحاف بتمییز ما تبع فیه البیضاوی صاحب الکشاف؛ حسینی ارمیونی، یوسف بن عبدالله (-958) 20- حاشیة انوار التنزیل؛ روشنی زاده، نعمت الله بن احمد (-969) 21- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ سنان الدین، یوسف بن حسام الدین (-986) 22- حاشیة انوار التنزیل؛ بخاری، محمد امین بن محمود (-987) 23- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ گجراتی، وجیه الدین (911-998) 24- حاشیة انوار التنزیل؛ حسینی، محمد بن ابی الصفا (-11) 25- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ وانقولی، محمد بن مصطفی (-1000) 26- الاسعاف فی شرح ابیات القاضی و الکشاف؛ موصلی، خضر بن عطاءالله (-1007) 27- الاسعاف بشرح ابیات القاضی و الکشاف (منتخب)؛ موصلی، خضر بن عطاءالله (-1007) 28- حاشیة انوار التنزیل؛ خلخالی، حسین بن حسن (-1014) 29- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ شوشتری، نورالله بن شرف الدین (956-1019) 30- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953-1030) 31- حاشیة انوار التنزیل؛ شروانی، محمد امین بن صدرالدین (-1036) 32- حاشیة انوار التنزیل؛ غنی زاده نادری، محمد بن عبدالغنی (-1036) 33- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ شروانی، محمد بن جمال الدین (-1063) 34- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ سیالکوتی، عبدالحکیم بن شمس الدین (-1067) 35- حاشیة حاشیة السعدی علی انوار التنزیل؛ کواکبی، محمد بن حسن (1018-1096) 36- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ شیروانی، محمد بن حسن (1033-1098) 37- حاشیة انوار التنزیل؛ کردی، مصطفی بن عبدالله (-1098) 38- الشهاب المضی بانوار التنزیل و السراج المنیر باسرار التأویل؛ لقیمی، محمد بن محمد (-12) 39- حاشیة حاشیة انوار التنزیل؛ ظهیرا، ظهیرالدین بن مراد (-12) 40- حاشیة انوار التنزیل؛ فندرسکی استرآبادی، ابوطالب بن میرزا بیگ (-1100) 41- حاشیة انوار التنزیل؛ مازندرانی، محمد هادی بن محمد صالح (-1120) 42- حاشیة انوار التنزیل؛ حسینی نائینی، محمد بن محمد باقر (1080-1140) 43- حاشیة انوار التنزیل؛ وابکنی، عنایة الله بن عبدالله (-1176) 44- حاشیة انوار التنزیل؛ کواکبی، احمد بن محمد (-13) 45- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ قزوینی، احمد (-1273) 46- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ دیوانه 47- حاشیة انوار التنزیل؛ شرانشی کردی، محمد 48- الاتحاف بتمییز ما تبع فیه البیضاوی صاحب الکشاف؛ شامی، محمد بن یوسف 49- حاشیة انوار التنزیل؛ عبدالحلیم بن شمس الدین 50- حاشیة انوار التنزیل؛ افندی، صبغة الله 51- حاشیة انوار التنزیل؛ حلوائی، صادق 52- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی؛ محمد بن ملا محمد 53- الحاشیة العصامیة 54- حاشیة انوار التنزیل = حاشیه تفسیر بیضاوی 55- حاشیة انوار التنزیل 56- عنایة القاضی و کفایة الراضی 57- شرح انوار التنزیل 58- تفسیر قرآن کریم = ترجمه انوار التنزیل 59- شرح انوار التنزیل = شرح تفسیر بیضاوی 60- شرح خطبة انوار التنزیل 61- انوار التنزیل (ترجمه)