انسان‌نامه

● انسان‌نامه = قیافه‌نامه / قیافه‌شناسی / فارسی ensān nāme = qīyāfe nāme نوربخش خراسانی، محمد بن محمد، 795-869 قمری nūrbaxš-e xorāsānī, mohammad ebn-e mohammad (1393-1465) در معرفت صورت و سیرت انسان در دو «باب»: 1. بیان حلیت و صورت (قیافه شناسی و فراست)؛ 2. بیان سیرت و صفت انسان. نوربخش در باب دوم، از مرشد خویش خواجه اسحاق که مرید امیر سید علی همدانی است یاد می‌کند و می‌گوید «بی اشتباه آن حضرت. علی ثانی (یعنی میرسید علی همدانی) حبل الله باشد و سلسله وی اقوی از جمیع سلاسل اولیا». در جای دیگر از همین باب دوم، سطوری از ذخیرة الملوک همدانی آورده. مؤلف درباره سبب تألیف و وجة تسمیه کتاب می‌گوید (در پایان مقدمه): «مبنی بر همین صورت کتاب رساله‌ای در صورت و صفت انسان جهت حضرت شاهی به موجب اشارت الهی واجب نمود چون این فقیر به نوشتن رساله از بهر آن حضرت نامور بود و باز نامها و اسب نامها جهت این فقیر به نوشتن رساله از صفات بهیمی به صفات انسانی ترقی نموده انسان‌نامه نوشتن مناسب نمود امید آنکه موجب ترقیات نامتناهی شود». در بسیاری از فهارس آن را از آن سید علی همدانی دانسته‌اند که خطاست چون از او در این کتاب یاد کرده و نقلی از «ذخیرة الملوک» او دارد. آغاز: بسمله، حمد و سپاس وثنای بی قیاس حضرت صانع حکیم را که به موجب خمرت طینة آدم بیدی اربعین صباحاً بید قدرت و قلم ارادت خط وجود آدم ... و بعد حمد الهی معلوم حضرت سلطنت پناهی باد انجام: چون مقصود از این رساله شناختن انسان است در بیان صورت و سیرت انسان، شمه ای نبشته شد زیادت موجب اطاله است. در خاطر شکسته میگذشت دو کلمه نصیحت مناسب است. چون نظر به حال خود انداختم به نصیحت دیگری نپرداختم عنان قلم به صوب دعا معطوف گشت. سلطنت صوری با سلطنت معنوی مجموع، مرزوق حضرت خسروی باد بحرمة مظاهر تجلیات الاقطاب و الافراد. [الذریعة 390/2؛ نسخه‌های منزوی 742/2، 1050/2؛ فهرستواره منزوی 3880/5، 81/6؛ دنا 197/2-198(معرفی در ذیل دو عنوان)]