انسان کامل

● انسان کامل = منازل السائرین = رسائل عزیز نسفی / عرفان و تصوف / فارسی ensān-e kāmel = manāzel-os sā’erīn = rasā’el-e ‘azīz-e nasafī نسفی، عزیزالدین بن محمد، ق7قمری nasafī, ‘azīz-od-dīn ebn-e mohammad (- 13c) تاریخ تألیف: 680ق؛ محل تألیف: شیراز انسان کامل که دربرگیرنده 32 رساله است، گویا در بخارا آغاز کرده و در شیراز 680ق (رمضان 691ق، مرعشی 21: 15) به انجام رسانیده است. انسان کامل نامی است که بعدها به مجموعه او داده شده است. در دیباچه مجموعه رساله‌هایش می گوید: «از این بیچاره خواستند، چند رساله در علومی که دانستن آنها ضروری است بنگارم، گفتم اگر جمله علوم را بیاورم دراز شود. آنچه شما درخواست کنید نویسم، و بیست رساله جمع کردم، ده چنان باشد که مبتدی و منتهی را از آن نصیب باشد و ده چنان باشد که جز منتهی را از آن نصیب نباشد و پیش از رسائل چهار «فصل» نوشتم: 1. در بیان شریعت و طریقت و حقیقت، 2. در بیان انسان کامل، 3. در بیان کامل آزاد (3. در بیان صحبت)، 4. در بیان سلوک». از مقایسه مقدمه «منازل السائرین» با مقدمه «انسان کامل» روشن گردید که وی دو مجموعه رساله به نام «منازل السائرین» دارد: یکی گسترده و یکی کوتاه، از این روی مجموعه‌ای که نام «انسان کامل» چاپ شده همان «منازل السائرین» گسترده است. آغاز: بسمله، حمدله، عاقبه، صلات. اما بعد، چنین گوید اضعف ضعفا و خادم الفقرا عزیز بن محمد النسفی که جماعت درویشان کثرهم الله از این بیچاره درخواست کردند که می‌باید که چند رساله جمع کنید در علومی که دانستن آن ضرورت دارد مر سالکان را تا ما را مونس و دستوری باشد و تو را ذخیره و یادگاری شود ... چاپ: تهران، با پیشگفتار هانری کربن، با تصحیح و مقدمه ماریژان موله، انتشارات طهوری، چاپ دهم، 1389ش [فهرست مشترک نسخه‌های پاکستان، اسلام آباد 290/3؛ دنا 196/2 (9 نسخه)؛ الذریعه 718/9؛ نسخه‌های منزوی 1806/2؛ مشار فارسی 543/1؛ فهرستواره منزوی 113/7]