الانساب الی البلدان

● الانساب الی البلدان = النسبة الی المواضع و البلدان / تراجم / عربی al-ansāb ila-l buldān = an-nisba ila-l mawāḍi‘ wa-l buldān ابومخرمه، عبدالله طیب بن عبدالله، 870-947 قمری abū-maxrame, ‘abd-ol-lāh ṭayyeb ebn-e ‘abd-ol-lāh (1466-1541) کتابی است در بیان منسوبین به شهرها به ترتیب حروف هجاء از حرف همزه تا یاء و در واقع فرهنگ‌نامه‌ای است از معروفین و منتسبین به شهرها و قریه‌ها که نخست در هر کلمه و ماده لقبی ضبط حروف و حرکات و پس از آن به بیان نسب و ترجمه احوال صاحب یا صاحبان آن لقب پرداخته است. مؤلف در سبب تألیف این کتاب می‌گوید: «من کتاب‌هایی را در انساب قبایل و آباء دیده‌ام و خواستم کتابی بیابم در انساب و منتسبین به بلدان لکن کتاب جامعی در این باب ندیدم تا اینکه به مسوده قاضی مسعود بن سعد بن احمد ابی شُکیل انصاری جزری (که جد مادری مؤلف است) برخوردم که در آن، نام عده‌ای از شهرها را به اختیار یاد کرده و از آن شهرها توصیفی نموده و سپس کسانی را که به آن شهرها منسوب هستند نام برده از علما و رؤسای مشهور اما موفق به اتمام آن نگردیده و تا آخر حرف راء را نوشته و بعد از آن حرف «ف» به طور پراکنده. من تصمیم گرفتم که آن کتاب را تمام کنم و رونویسی کردم لکن آن نسخه را گم کرده و مدتها گذشت تا اینکه چیزهایی را به‌طور پراکنده گرد آوردم شبیه آن کتاب و در این یادداشت‌هایم بیشتر از تاریخ ابن خلکان و طبقات تاج الدین سبکی و تاریخ فارسی و تاریخ جندی و جز اینها بهره گرفتم. سپس دیدم که این کاری است کم فایده، لذا مصمم شدم که تا نام محدثین مشهور و جز آنهایی که به‌شهرها منسوب می‌باشند در ذیل هر عنوانی بیاورم چون نیاز کسی که حدیث و فقه می‌خواند به چنین کتاب خیلی زیاد است، گرچه ممکن است نسب کسی شبیه باشد به نسب شخص دیگری که منسوب به شهری هست لکن او از آن شهر نیست، مهمترین کار من کتاب «ما اتفق لفظاً و اختلف وضعا» تألیف شیخ حافظ شمس الدین ذهبی و کتاب تبصرة المنتبه بتحریر المشتبه حافظ ابی الفضل ابن حجر است اما تکیه من بیشتر به کتاب دومی یعنی تبصرة المنتبه بتحریر المشتبه است چون ضبط الفاظ را دارد ... با اینکه دو نسخه از این دو کتابی که در اختیار داشتم بسیار آشفته و تحریف یافته بود، لکن بسیار کوشیدم تا با تحقیق در کتب لغت از قبیل قاموس شیرازی و تکملة الصحاح این نقیصه را رفع نمایم ... تا اینکه دوباره به مسوده قاضی مسعود دست یافتم و از آن کتاب چیزهایی را که نوشته بودم نوشتم.» آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمین حمداً یوافی نعمه و یکافی مزیده و نشکره علی ما اولاه ... حرف الهمزه. بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین الأبندونی نسبة الی آبندون بمد الهمزه انجام: قتل سنة ثلاث و ستین من الهجره. تم الحرف الیاء و بتمامه تم الکتاب ... چاپ: ابوظبی، مرکز الوثائق و البحوث، 1425ق [الاعلام 227/4؛ معجم المؤلفین 45/5؛ بروکلمن 24/2؛ فهرست المخطوطات المصورة 2 ش 386 و 1172]