انجمن خاقان

● انجمن خاقان = تذکره انجمن خاقان / تراجم / فارسی anjoman-e xāqān = tazkere-ye anjoman-e xāqān فاضل خان گروسی، محمد، 1198-1253 قمری fāzel-xān-e garrūsī, mohammad (1784-1838) اهدا به: محمد حسین میرزا تاریخ تألیف: 1234ق اساس کار وی درین تألیف تذکره انجمن آرای احمد بیگ احتر گرجی بوده است؛ بدین توضیح که اختر گرجی از 1222 تا 1232 در کار تألیف انجمن آرا بود. در 1232 وفات یافت و برادرش محمد باقر بیگ نشاطی تذکره مزبور را به‌نظر فتحعلیشاه رسانید و مأمور به‌تکمیل و تتمیم آن گردید، در سال 1234 وی نیز درگذشت و فتحعلیشاه فاضلخان گروسی را به اتمام آن واداشت و وی با افزودن بعضی تراجم نام آن را با «انجمن خاقان» تغییر داد. وی هم در مقدمه و هم در ترجمه اختر و نشاطی از آن دو برادر بدگویی کرد و از آنان به‌خام طبعی و بی‌وقوفی و نداشتن اهلیت و صلاحیت یاد کرد. این تذکره در حدود 11000 بیت کتابت دارد و دارای «مقدمه» و چهار «انجمن» و «خاتمه» است: مقدمه در ذکر شمه‌ای از آثار شهریار گردون اقتدار؛ انجمن 1. شرح حال فتحعلیشاه و اجداد وی و ایل قاجار و شمه‌ای از اشعار و آثار وی و شماره کتب نفیسه دربار ایران و بیان چیزهای نفیس و گرانبها؛ 2. خلاصه احوال و افکار ملک‌زادگان و معدودی از نویینان عظام این سلسله و بعضی از بزرگان سلسله قاجار (در این انجمن شرح حال 16 نفر و منتخباتی از اشعار آنان درج شده)؛ 3. شرح حال و منتخبی از اشعار شعرایی که به دربار این پادشاه بار یافته‌اند (در این انجمن نام 43 نفر و اشعاری ازآنها درج شده و درباره ملک الشعرا فتحعلی‌خان صبا که ولی النعمه وی بوده شرحی مبسوط نگاشته است)؛ 4. ذکر نام شعرای شهرهای ایران که معاصر یا نزدیک به عصر مؤلف بوده اند (در این انجمن به شرح حال 119 نفر شاعر و نقل آثاری ازآنها پرداخته)؛ خاتمه در شرح مختصری از حالات مؤلف و 27 بیت از اشعار اوست. آغاز: بسمله ... زیب انجمن خاقان که زینت بزم زمان باد، نام بدیعی است جل شأنه که خیل معانی ... انجام: صل و سلم علی سیدنا و خیره خلقک محمد و آله صلوات دائمة کثیرة و سلاماً متوالیه، جسیماً ما کرر الجديدان و اشرق النيران و السلام على الذين يستمعون القول و يتبعون احسنه. [الذريعة 365/2 و 28/4؛ فهرست مشترک پاکستان، اسلام آباد 2052/12؛ دنا 187/2 (30 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 1848/3]