الانتصار

● الانتصار / ریاضیات / عربی al-intiṣār ادیب حکیم، امية بن عبدالعزیز، 46-529ق adīb-e hakīm, omayyat-e bn-e ‘abd-ol-‘azīz کتابی است مشتمل بر دو «فن»: فن اول در حساب و فن دوم در هندسه مسطحه و مجسمات او از ابوالصلت امية بن عبدالعزیز بن ابی الصلت الاندلسی مشهور به الادیب الحکیم متولد در دانیه از بلاد اندلس به سال 460 و متوفی در مهدیه به سال 529 هجری [وفیات الاعیان، ج 1، شماره 101، ط محمد محیی الدین عبدالحمید، تاریخ وفات را عماد کاتب اصفهانی در خریده 546 و حاجی خلیفه در کشف الظنون 539 ذکر کرده‌اند و این هر دو تاریخ سهو است] از بزرگان ادبا و شعرا و حکمای مغرب و مؤلف کتب الحدیقه (که آن را به اسلوب یتيمة الدهر نگاشته بوده) و الادوية المفرده و همین کتاب الانتصار که ردی است بر رد ابوالحسن علی بن رضوان بن علی بن جعفر مصری (متوفی در حدود 460) [قفطی، تاریخ الحکماء، ص 444، ط ژولیوس لیپرت، ولی نلینو در تاریخ نجوم اسلامی 453 نوشته است. شمس الدین محمد سخاوی در الضوء اللامع از شخصی به نام شهاب الدین احمد بن رضوان بن علی بن رضوان القاهری الشافعی نام می‌برد که بعید است با این ابوالحسن علی بن رضوان نسبتی داشته باشد، مگر اینکه فرض کنیم نام دو سه تن را برای اختصار از نسب او حذف کرده است. رک: الضوء اللامع لاهل القران التاسع، 302.1، ط مصر 1353] بر ابوزید حنین بن اسحق العبادی (194- 260 یا 264) [«الاقتصار» این کلمه با قاف به کلی محرف و مخالف ضبط جمیع مظان متداوله است. مزیداً للتوضيح گوییم که علی بن رضوان را کتابی بوده است در رد حنین بن اسحق و بطلان آراء او در باب برخی از مسائل و موضوعات ریاضی و چون به عقیده ابوالصلت امیه حق در آنها به جانب حنین بوده به یاری او برخاسته و با تألیف این کتاب او را در مقابل ابن رضوان نصرت و یاری داده است (و به همین جهت هم آن را الانتصار نامیده). حال که وجه تسمیه و صورت صحیح نام کتاب معلوم شد بد نیست بدانیم که عین اشتباه کاتب نسخه ما در دو موضع از جمیع چاپ‌های مختلف مقدمه ابن خلدون نیز راه یافته است یکجا در مبحث «علم هندسه» و جای دیگر اندکی پس از آن در مبحث مربوط به «علم هیئت» و در ترجمه فارسی مقدمه هم در هر دو موضع مذکور سهو کاتب و باحتمال قوی تر سهو مؤلف را ملتفت نشده‌اند.] و در آن کمال استادی را در بیان مطالب و ایراد براهین و ادله ریاضی به کار برده است.