الابدال

● الابدال / طب / عربی al-abdāl الهمی، محمد بن ابی نصر alhamī, mohammad ebn-e abī-nasr کتابی است در ادویه و این که بدل هر دارو، از چه دارویی و به چه میزان می‌توان استفاده کرد. در مقدمه آمده: «چون ذکر ادویه مفرده و مرکبه برای تکمیل صناعت طب لازم است و اصولی (ادویه‌ای) که در دسترس نیست نیاز به جایگزین دارد و از آن‌جایی که متقدمین و متاخرین ابدال ادویه را به صورت پراکنده بیان کرده‌اند، لذا این اصول را بر حسب اولویتی که به دستم رسیده است گردآوری کردم و برای دسترسی آسان طالبین بر اساس حروف معجم مبوب کردم.» در منابع به نام مؤلف اشاره نشده است تنها نام محمد بن محمد ابی نصر خجندی تا حدودی به این نام مشابهت دارد. وی کتابی با عنوان «صناعت طب» یا «اصول تراکیب» دارد. شاید رساله حاضر بخشی از این کتاب باشد. در این نسخه از ابو علی، ابن ماسویه، جالینوس و ابن زکریا نام برده شده پس کتاب «الابدال» محمد بن زکریا رازی نیست. بدرالدین قلانسی نیز در پایان کتاب قرابادین فصلی در ابدال ادویه دارد. کتاب رکن الدین مسعود بن حسین با عنوان «درر کنز الحکما» نیز فصلی «فی الابدال» دارد که با نسخه حاضر متفاوت است. نجیب الدین سمرقندی مؤلف «اطعمة المرضى» و «قرابادین» نیز کتابی با عنوان «قوانین الادویة المفردة» دارد. ممکن است رساله حاضر بخشی از این کتاب وی باشد. آغاز کتاب: قال الفاضل الحکیم زین الدین ... لما كانت الادوية المفردة و المركبة محتاجا اليها في تتمة صناعة الطب ...