ابدال الادوية

● ابدال الادوية / طب / عربی - فارسی abdāl-ul adwīya رازی، محمد بن زکریا، 251 - 313 قمری rāzī, mohammad e-bn-e zakaryīā (866 - 926) رساله‌ای است در بیان داروهای مشابه که به‌جای داروهای دیگر و هنگام فقدان آنها استفاده می‌شود و «بدل» یا «مشابه» گفته می‌شود و خلاصه داروهایی که (با درجات و مراتب مختلف) تأثیر مشترک روی یک مرض دارند به ترتیب حروف الفباء. مصنف در دیباچه این موضوع را از مسائل مهمه طب شمرده است. در دیباچه شرحی درباره اهمیت موضوع و فقدان تألیفی جامع و استدلالی درباره آن به جز کتاب حنین بن اسحاق (طبیب مشهور قرن 3-هـ) نوشته است. مؤلف می‌گوید: «حنین بن اسحاق آن کتاب را از مقاله جالینوس و جامع ارماسیس و جامع بولس تهیه کرده و با همه خوبی و کمالی که آن تألیف دارد باز احساس احتیاج به تألیف کاملتری می‌کردم و دست به کار تألیف این رساله در ابدال ادویه شدم.» آغاز کتاب: بسمله کتاب الابدال قال محمد بن زکریا القول فى الابدال، بحسب ما ارى جزء من اجزاء الطب العظام يستحق ان يحض و يفرد ... قوانین الابدال قال جالینوس فی المقاله اللاداوا رمتی اصبحت ... انجام کتاب: غافت بدله في النفع من الحمى الحاده نصف وزنه اسارون. تم کتاب الابدال [فهرست مؤلفات رازی از دکتر نجم آبادی چاپ 2: 100؛ ذریعه 64: 1؛ نشریه 7/687]