امامت

● امامت = تحفه شاهی = رشحات / کلام و اعتقادات / فارسی emāmat = tohfe-ye šāhī = rašahāt قاضی زاده کرهرودی، عبدالخالق، ق 11 قمری qāzī-zāde karahrūdī, ‘abd-ol-xāleq (- 17c) اهدا به: شاه عباس اول گفتگو و مناظره کلامی است درباره خلافت و امامت بر پایه‌های اعتقادی مذهب شیعه با استفاده از ادله عقلی و نقلی، آیات کریمه و احادیث اهل بیت (ع) و روایات اهل سنت، که مؤلف با قاضی‌زاده رومی ورارودی در حضور شاه عباس صفوی (1037) داشته و به دستور همان شاه آن مناظره را باافزودگی‌هایی با عبارتی نسبتاً منشیانه متضمن اشعاری فارسی نگارش داده است. از این مناظره دو تحریر معرفی شده که در فهارس با نام‌های گوناگون آمده و خلط هم شده است که گاهی تفکیک را مشکل می‌کند یکی مختصر و دیگری ظاهراً مفصل تر ولی دستمایه هردو همین گفتگوست. مشتمل بر مقدمه، دو قاعده و خاتمه نگاشت: مقدمه: در بیان معنی و مقصود از لفظ امام و بیان احتیاج به وجود وی؛ قاعده 1. مشتمل بر سه منهج: منهج اول: در بیان آنکه فرقه ناجیه عبارت از شیعه اثنی عشریه است لاغیر، منهج دوم: در ذکر آیات و روایات صریحة الدلالة بر خلافت بی واسطه شاه ولایت و آن مشتمل است بر دو «لمعه»: لمعه اول: در بیان آیات داله بر مقصد، لمعه دوم: در ذکر روایات مصححه در این باب، منهج سوم: در ذکر امامت حضرت ائمه طاهرین (ع)؛ قاعده 2. مباحثات واقع بین مؤلف و قاضی زاده ماوراء النهری در مجلس شاه عباس صفوی مشتمل بر دو فصل؛ خاتمه: مشتمل بر مجملی از عقاید امامیه و در برخی نسخ مشتمل بر تلخیصی از کل کتاب است در دو «اشارت». صاحب الذریعه به نقل از آیة الله مرعشی کتابی را با آغاز کتاب جای سخن به نام السراج المنیر به قاضی زاده رومی نسبت و احتمال خلط در این باره می‌دهد و نیز گوید شاید همان رساله بزرگ مؤلف باشد. آنچه تردیدآور است اینکه رساله‌ای با عنوان «امامت» و بعضا با نام‌های دیگر که در توضیح آن دارد دارای 1 «مقدمه» و 1 «قاعده» و خاتمه است با این رساله یکی است و یا این که اثری دیگر است. منزوی در فهرستواره (128/9) یکی دانسته که دو سرآغاز دارد و دستمایه هر دو همان گفتگوست که اگر یکی باشد باید این نام‌ها را برای آن در نظر داشت: «رشحات»، «تحفه شاهی»، «الامامة»، «سراج منیر»، «اعتقادیه» و «امامت». البته رشحات بخش پایانی این رساله است که در برخی نسخه‌ها موجود است. آغاز: آغاز1: کسی نامه انوار جلی ننویسد ×× تا بر سر او هو العلی ننویسد / کی دست قضا خامه نهد بر نامه ×× تا نادعلی سینجلی ننویسد/ بعد چون جامع این مجموعه ایجادی و مرتب صحیفه مبادی ... آغاز2: کس نامه انوار جلی ننویسد ×× تا بر سر او هوالعلی ننویسد ... صباح ستایش بی آلایش پرتوانگیز فضای دلگشای احدی یکتا واحدی بیهمتاست که چون قلم قدرت ... انجام: 1. وسیله الذریعه نجات کثیر السادات گردد، بحق محمد و آله الامجاد. 2. لهذا بر این مقدار از گفتار اقتصار افتاده امید که خالصاً لله تعالی و ذخر یوم المعاد مرقوم حسن اعتقاد گشته در رشته خلوص نیت و صفای طویت منتظم باد بالنبی و آله الامجاد چاپ: با تصحیح رسولی کرهرودی، قم، انتشارات انصاریان، 1375ش [روضات الجناب ص 99؛ فهرستواره منزوی 128/9 و 182؛ معجم التراث الکلامی 188/2-189؛ الذریعه 328/2 «الامامة» دو کتاب بدین نام از وی، یکی گسترده‌تر از دیگری، و از اینجا برمی‌آید که وی کتابی در همین زمینه به نام «تحفه شاهی» دارد، همانجا 443/3 «تحفه شاهی» که به نام همان شاه عباس ساخته، همانجا 238/2 «الاعتقادیه»، همانجا 162/12 «السراج المنیر» از همو با همین سرآغاز؛ مشترک 1039/2 «امامت؛ رشحات» با همین سرآغاز؛ نسخه‌ها 892/2 «امامت»، همانجا 910 «تحفه شاهی»]