الامالی

● الامالی / حدیث / عربی al-amālī کاتبی، محمود بن عزیز kātebī, mahmūd ebn-e ‘azīz (-) در آغاز باب فضل علم نام مؤلف و سند روایت او چنین یاد شده: «قال الشيخ الامام شمس المشرق محمود بن العزيز الكاتبي اخبرنا (درنسخه: اخ) السيد ابوالحسن محمد بن فقيه الله الحسيني وهو اخو السيد الاجل ابى الغنائم حمزه الذى سمعنا عليه جامع البخاری قال اخبرنا ابو عثمان الحيرى قال حدثنا ابوبكر القطان قال حدثنا محمد بن يعقوب الاصم قال حدثنا ابوعتبه قال حدثنا بقيه قال حدثنا السرى عن ابى صالح عن الضحاك بن مزاحم عن عبدالله بن مسعود قال قال رسول الله صلى الله عليه من خرج يطلب بابا من العلم ليرد به باطلا الى حق اوضالا الى هدى كان كعباد متعبد اربعين يوما. قال واخبرنا الشيخ المقرى النيشابورى المعروف بالحيرى قال اخبرنا عبدالواحد بن كامل الحمدانی بكرمان قال اخبرنا ابن سلامه القضاعي بمصر باسناده عن النبى قال حدثنى ابى ... قال حدثنى على بن ابى طالب قال قال رسول الله الايمان معرفته بالقلب و قرار باللسان و عمل بالارکان اخبرنا ابو عبدالرحمان و نیز در چنین باب: اخبرنا ابوالحسن الحافظ عن ابن كامل الحمدانی عنالقاضی القضاعی» راوی کتاب از مؤلف، ابوالحسن علی بن محمد العمرانی است که در ظهر نسخه نام او را کاتب ــ که ظاهراً خود راوی کتاب از عمرانی است ــ ثبت کرده است. در آغاز کتاب مؤلف به‌عنوان مقدمه و با اختصار نعمت‌های الهی را بر می‌شمارد و اندکی سخن در نبوت و اثبات اعجاز قرآن و وجوه اعجاز قرآن دارد و پس از این مقدمه چند «باب» به این گونه: باب فی فضل العلم، و من املائه باب فی الاختيار من العلوم، و من املائه باب فی الایمان، من املائه و مما وقع فيه الایمان بمعنی العلم التصدیقی. و من املائه قد كنا ذكرنا ان الاسلام يذكر ويرد به الشريعه. در باب اول (فی فضل العلم) در تعریف علم کلام چنین آمده «فنقول ان علم الكلام هو العلم المقسم للعلوم و المتكفل بتميز كل واحد منها من الآخر و ايراد خصائصها و احصاء ثمراتها و منافعها فانه يبتدى من الموجود المطلق فيقسمه الى قدیم و محدث ثم يقسم المحدث الى جوهر و عرض». در مقدمه کتاب از نظام، جاحظ، عبدالحمید، ابن المقفع، علقمه و ابن زکریا (محمد بن زکریا رازی) و از برتری رازی در طب بر جالینوس و خطاهای پزشکی جالینوس یاد شده است. اینک نام رجالی که در اسناد روایات کتاب دیده می‌شود (با همان ترتیب که در کتاب یاد شده): «من املائه باب فی الاختيار من العلوم قال اخبرنا ابن عبدالعزیز النیشابوری قرائة علیه فی داره بحيرة نیشابور قال اخبرنا ابن كامل الحمدانی قال اخبرنا ابو عبدالله باسناده عن النبى صلى الله علیه» و نیز در همین باب: «قال اخبرنا السيد الاجل ابوالغنائم الحسنى قال اخبرنا ابو عبدالرحمان الحيرى قال اخبرنا ابوالهيثم الكثميهى قال اخبرنا ابو عبدالله محمد بن يوسف بن مطر قال اخبرنا ابو عبدالله محمد بن اسماعيل عن سعيد بن يحيى بن سعيد قال حدثنا ابى عن ابى برده بن عبدالله بن ابی برده عن ابی موسى». در باب الایمان: «قال اخبرنا الشيخ الامام ابو نصر القشیری و الشيخ الصالح ابوحفص ... اخبرنا ابو سعيد احمد ... اخبرنا ابوبکر الرازی ... اخبرنا ابوالصلت عبدالسلام الهروى قال حدثنا على بن موسى الرضا.»