الهی نامه

● الهی نامه = منتخب حدیقة الحقیقة = گزیده حدیقة الحقیقة = لطيفة العرفان = نغز مغز / شعر / فارسی elāhī-nāme = montaxab-e hadīqat-ol haqīqa = gz.-ye hadīqat-ol haqīqa = latīfat-ol ‘erfān = naqz-e maqz سنایی، مجدود بن آدم، 473؟-525؟ قمری (1081-1132) وابسته به: حديقة الحقيقة و شريعة الطريقة = فخری نامه؛ سنایی، مجدود بن آدم (473-525) تاریخ تألیف: 525ق گزیده‌ای از «حديقة الحقيقة». او «حديقة» را چند بار زیر فشار فقیهان سنی دست برده و یک‌بار به سال 525 از همه آن هزار و یک بیت را برابر اسماء الله با دیباچه‌ای تازه برگزید و بدین نام خواند. ستایش‌هایی که از خاندان علی (ع) در آن بود سنیان غزنین را واداشت تا بر علیه او دادخواهی کنند و بهرامشاه غزنوی با همه دوستی که با سنائی داشت او را به زندان افکند. سنائی ناچار حدیقه را تا آنجا که به چشم سنیان مذهبی بد نباشد کوتاه کرد و نسخه کوتاه شده را با یک نامه منظوم برای برهان الدین ابوالحسن علی پسر ناصر غزنوی که به بریان نامبردار بود به بغداد فرستاد و نامه دیگر به نثر برای بهرام شاه نگاشت و از سنیان غزنین شکایت نمود و سپس بار دگر از حدیقه 1001 بیت به شمار نام‌های خدا گزین کرد. وی در تاریخ این کار خود می‌گوید: «بود نیمی گذشته از مرداد ×× که از این گفته‌ها بدادم داد / پانصد و بیست و چار رفته ز عام ×× پانصد و بیست و پنج گشته تمام»، البته این بیت در نسخه های کامل حديقة الحقيقة نیز وجود دارد؛ لذا برخی در اینکه این گزیده اخیر کار خود سنائی باشد تردید دارند. از الهی‌نامه دو تحریر وجود دارد که بیشتر ابیات آنها یکی هستند، اما نسبت به هم ابیاتی کم و زیاد دارند. آغاز: 1: بسمله حمد بیحد صفات یزدان را ×× مدح بی قدح ذات سبحان را / او که هم اول است و هم آخر ×× آنکه هم باطن است و هم ظاهر 2: حمد و شکر و ثنا على الاطلاق ×× ذات حق را رسد به استحقاق / آن که هم اول است و هم آخر ×× آن که هم باطن است و هم ظاهر انجام: پانصد و بیست و چار رفته ز عام ×× پانصد و بیست و پنج گشته تمام / باد بر مصطفی درود و سلام ×× ابد الدهر صد هزاران عام چاپ: با نام «لطيفة العرفان» با دیباچه علینقی مؤتمن دیوان، طهران، 1337ق، ربعی، سنگی، 77 صفحه [نسخه‌های منزوی 1872/3 و 2646/4 و 2761؛ کشف الظنون 645/1؛ دنا، ج 2، ص 136-137، ج 2، ص 180-181 تحت عنوان «انتخاب منتخب حديقة الحقيقة]