الابانة

● الابانة = فقه ناصر الدین = الناصریات / فقه / عربی al-ibāna = fiqh-u nāṣir-id-dīn = an-nāṣirīyyāt ؟ ناصر علوی، حسن بن علی، 225؟ - 304؟ قمری nāser-e ‘alavī, ḥasan ebn-e ‘alī (841 - 917) هوسمی ناصری، محمد بن یعقوب، - قرن 5ق hūsemī nāserī, mohammad ebn-e ya‘qūb (-12C) کتابی است شامل مسائل و فتاوای فقهی الناصر للحق الاطروش حسن بن علی بن حسین بن علی بن عمر بن علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب (م304؟ق) که سومین حاکم علویان در طبرستان و از پیشوایان زیدیه و جد مادری سید مرتضی و سید رضی بوده است.این کتاب به صورت متن و حاشیه است که آراء الناصر الحق در حاشیه شرح و تفسیر شده است. در مؤلف این کتاب اختلاف است. برخی مؤلف را خود الناصر للحق دانسته‌اند که بعید به نظر می‌رسد که خود او کتاب را تدوین و گردآوری کرده باشد بلکه ظاهر آن است که از آثار وی جمع‌آوری شده است، شاهد آنکه مؤلف در وصف کتاب می‌آورد: «جمعت فی کتاب هذا فتاواه و فروعاته ما ذکرها فی کتبه و مسائله اما نصا و اما تخریجا علی نصه، و اجتهدت فی ایجازه و تجنبت من اطالته، و اشرت الی وجوه بعضها علی وجه لاختصار». دانش پژوه آن را از محمد بن یعقوب هوسمی ناصری (م قرن 5ق) دانسته (دانشگاه 16: 318) و در نسخه مجلس (7: 384) که نام آن «الناصریات» آمده است با احتمال از حسن بن محمد علوی (-670ق) دانسته شده است. اما محتمل‌تر آن است که هوسمی مسائل و فتاوای الناصر للحق را از آثار او گردآوری و شرح و تفسیر کرده است. سید مرتضی نیز بر فقه الناصر للحق شرحی با نقد نوشته است که «الناصریات» یا «المسائل الناصریة» نامیده می‌شود و آن جز این کتاب است. در نسخه مدرسه نمازی آمده است که کتاب در 40 «باب» مرتب شده است و در اول هر باب «قال ناصر للحق علیه السلام» آمده است، اما به نظر می‌رسد که این نسخه متفاوت از نسخه‌های دیگر باشد و اساساً کتاب دیگری است. به هر روی این 40 «باب» از این قرار اند: 1. ذکر توحید و معرفة الصانع المعبود؛ 2. الهدی و بابه و مفتاحه؛ 3. الضلالة و بابه و مفتاحه؛ 4. ما یجب علی المسلم؛ 5. جهة معاش العباد؛ 6. معنی الاجارات؛ 7. الصناعات؛ 8. اخراج الاموال؛ 9. مایحل للانسان اکله؛ 10. فرض الوضوء و التیمم؛ 11. الغسل من الجنابة؛ 12. آداب الصلاة؛ 13. الاذان و الاقامه؛ 14. اوقات الصلاة المفروضة؛ 15. عدد الرکعات؛ 16. صلاة الجمعه؛ 17. صلاة المسافر؛ 18. صلاة العیدین؛ 19. صلاة الکسوف و الاحرام و الاستسقاء؛ 20. صلاة الخوف و التسبح؛ 21. صلاة المیت؛ 22. الزکاة و الخمس و الصدقة؛ 23. الصوم؛ 24. الحج و ما یحتاج فیه؛ 25. الجهاد؛ 26. الکفارات و الایمان و النذر؛ 27. کفارات الدم فی العمد و الخطاء؛ 28. کفارات الصید؛ 29. الرضاع؛ 30. النکاح؛ 31. ذکر الطلاق؛ 32. تفسیر الطلاق؛ 33. تفسیر الاقراء؛ 34. الایلاء؛ 35. الخیار؛ 36. المبارات؛ 37. الخلع؛ 38. اللعان؛ 39. ذکر الفرائض؛ 40. ذکر الکبائر.