اکمال الدین و اتمام النعمة

● اکمال الدین و اتمام النعمة = کمال الدین و تمام النعمة فى اثبات الغيبة و كشف الحيرة / حدیث / عربی ikmāl-ud dīn wa itmām-un ni‘ma = kamāl-ud dīn wa tamām-un ni‘ma fī iṯbāt-il ġayba wa kašf-il ḥayra شیخ صدوق، محمد بن علی، 311؟-381 قمری šeyx-e sadūq, mohammad ebn-e ‘alī (924-992) کتاب در اخبار و احادیثی است که راجع به غیبت حضرت ولی عصر (عج) روایت شده و همچنین طول عمر و غیبت گروهی از انبیاء و بزرگان دین راشرح داده است و به این طریق حیات و غیبت امام زمان را اثبات می‌کند. مؤلف این کتاب را بنا به خواهش نجم الدین ابوسعید محمد بن حسن بن علی قمی و در اثر خوابی که دیده بود، در 62 «باب» تألیف نموده است. مؤلف نام کتاب را از آیه کریمه «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی» گرفته است. مؤلف در مقدمه کتاب چنین فرموده اند: «هنگامی که از زیارت قبر حضرت علی بن موسی الرضا (ع) برمی‌گشتم به شهر نیشابور درآمدم و چندی در آنجا اقامت گزیدم شیعیان امامیه را که به دیدن من می‌آمدند در امر غیبت شاک دیدم و آنها را متمایل به طریقه اهل قیاس. اخبار و احادیثی که در این موضوع وارد شده برای آنها نقل نموده و شک را از دل آنها بیرون بردم چون از آنجا رخت بربستم به شهر قم درآمدم و چندی نیز در آنجا اقامت نمودم شیخ نجم الدین ابوسعید محمد بن حسن بن محمد بن احمد بن علی بن صلت قمی که از علماء و فضلاء می‌باشند از بخارا بدانجا وارد شدند. چشمم روشن شد و بی نهایت خواستار دیدار ایشان شدم چرا که در دیانت و فکر و طریقت ایشان را ثابت و محکم می‌دانستم و پدرم از جد ایشان روایت می‌کرد و از علم و زهد و تقوی آن جناب نقل می‌فرمود چون به نعمت زیارت و برادری و محبت ایشان متنعم شدم شکر خدای تعالی را بجا آوردم، روزی در بین مذاکرات بیانی را یکی از فضلاء فلاسفه و منطقیین بخارا راجع به حضرت قائم کرده بود نقل و اظهار داشتند که مرا در امر غیبت قائم متحیر و مشکوک کرده. چون این مطلب را گفتند ادله در وجود آن حضرت و اخبار و روایاتی راجع به غیبت آن جناب از پیغمبر (ص) و ائمه (ع) برای ایشان نقل نموده و شک و شبهه را از دل ایشان نیز خارج ساختم، از من خواستند کتابی در این موضوع تألیف کنم وعده داده که چون به وطن خود شهر ری برگشتم اطاعت خواهم کرد، در همین اوقات شبی در امور اهل و اولاد و آنچه از خود باقی گذارده اندیشه می‌کردم که ناگاه خواب مرا در ربود خود را در مکه معظمه و مشغول به طواف خانه در دور هفتم و نزد حجر الاسود دیدم که آن را دست می‌کشیدم و می‌بوسیدم و می‌گفتم: امانتم را ادا کردم و عهدم را وفا نمودم تا این که تو نیز شهادت به وفاء آن دهی. ناگاه حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه را بر درب خانه کعبه مشاهده نمودم برای مطلبی که در دل داشتم و می‌خواستم عرضه دارم به طرف آن حضرت رفته سلام کردم مطلب قلبی مرا دانست و جواب سلام فرمود پس از آن فرمودند چرا کتابی در غیبت تصنیف نمی‌کنی تا رافع هم تو گردد عرض کردم در غیبت چیزها نوشته‌ام. فرمودند وظیفه تو آن است کتابی در غیبت تصنیف کنی و در آن غیبت‌های انبیاء علیه السلام را نیز ذکر نمائی، حضرت از آنجا حرکت فرمودند من هم از خواب با حالت فزع و زاری بیدار شدم و به دعا و گریه با طلوع فجر مشغول بودم و از صبح همان شب به تألیف این کتاب برای امتثال امر حضرت ولی عصر (ع) با استعانت از خدا و توکل بدو شروع کردم. انتهی.» آغاز: الحمد لله الواحد الاحد الفرد الصمد الحی القادر العلیم الحکیم العلی العظیم المتعالی عن صفات المخلوقین ذی الجلال و الاکرام و الفضل و الانعام الذی له الاسماء الحسنی و الامثال العليا و الحكمة البالغة انجام: و فی کتاب الله عز وجل الهدى و الشفاء فنبذوه و اتبعوا اهوائهم فذمهم الله و مقتهم و انفسهم فقال عز وجل و من اضل ممن اتبع هوى بغیر هدى من الله ان الله لایهدى القوم ... قلب متکبر جبار ... چاپ: در چاپخانه آقا میرزا باقر رازی به خط نسخ با فهرست و با وقفنامه حاجی علی نقی کاشانی تاجر تهرانی (نستعلیق) در 391 ص وزیری به سال 1301 بچاپ سنگی رسید و در سال‌های 1310 و 1378 ق در تهران [الذريعة 283/2 و 138/18؛ بروکلمن 187/1 و ذیل 322/1 و ترجمه عربی آن 347/3؛ کشف الحجب 57] شرح و حواشی: 1- بلوهر و بوداسف = یوزاسف و بلوهر؛ مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی (1037-1110) 2- اکمال الدین و اتمام النعمة (ترجمه)؛ اردکانی، احمد بن محمد ابراهیم (1175-1238)