اقالیم سبعه

● اقالیم سبعه = لمعات = تقاسیم زمین / جغرافیا / فارسی aqālīm-e sab‘e = loma‘āt = taqāsīm-e zamīn ؟ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597-672 قمری nasīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201-1274) شاید لمعات یا رساله در تقاسیم زمین نام دارد و در برخی منابع از خواجه نصیر طوسی دانسته شده است. 6 «لمعه» دارد و مؤلف نخست پنج گونه تقسیم برای معموره زمین یاد می‌کند: 1. تقسیم سه اقلیمی منقول از حضرت نوح؛ 2. تقسیم فریدون به سه قسم طوسی؛ 3. تقسیم هندیان که معموره را به نه اقلیم تقسیم کرده‌اند و برای هر یک نامی نهاده‌اند ( تقسیم نه گانه هندی در جدولی نشان داده شده و این اسامی نه اقلیم: روم، فرنگ، ایران، ازبکیه، گرجستان، قران، عرب، مصر)؛ 4. از یونانیان است و تقسیم، 5. از پارسیان که معموره را به هفت اقلیم قسمت کرده‌اند ( اقالیم سبعه مشهور). فهرست لمعه‌ها: 1. تعیین حدود و وضع درجه اقلیم‌ها؛ 2. دریاها و خلیج‌ها؛ 3. سیارات و هفت اقلیم منسوب به هفت سیاره؛ 4. بیان احوالی که عارض می‌شود کواکب را در اوضاعی که با یکدیگر دارند از جمله حالات قمر و اسباب خسوف؛ 5. بیان علل کسوف = آفتاب گرفتگی؛ 6. حرکات افلاک، در این لمعه حرکت ثوابت را، یک‌درجه در 70 سال (که همان عقیده خواجه است در دیگر کتاب‌ها) می‌داند و قول یک‌صد سال و 66 سال را (نظر اخیر مشهور بین علماء هیئت مانند بیرجندی و اقران او است) نیز نقل می‌کند. (عبدالحسین حائری) آغاز: اما بعد این رساله ایست در اقالیم و اقسامها تصانیف ... شیخ نصیرالدین طوسی فی وجود الاقوال فی تقاسیم الارض و اقسامها نوشته اند که تمام ربع مسکون معمور نیست بلکه بعضی از آنکه در طرف شمال از شدت برودت مسکون نیست ... و در جانب جنوب خط استواء اندک عمارتی یافته اند و از غایت قلت آنرا اعتبار نکرده اند و معظم معمور را به وجوه مختلفه تقسیم کرده اند. انجام: بروج شتوی خوانند یعنی زمستانی. [دنا 72/2 (3 نسخه)؛ نسخه‌های منزوی 3934؛ فهرستواره منزوی 1: 171]