المحیطیة

● المحیطیة / ریاضیات / عربی al-muḥīṭīya کاشی ، جمشید بن مسعود، - 841؟ قمری kāšī, jamšīd ebn-e mas‘ūd ( - 1438) تاریخ تألیف: اواسط شعبان 827ق رساله مشهور نفیسی است از غیاث الدین جمشید کاشانی که در آن مؤلف با دقتی مخصوص نسبت محیط دائره را به قطر تعیین و آنرا تا شانزده رقم بعد از اعشار محاسبه کرده است (مقدار نسبت چنین است: «3/1415926535898732»). مشتمل بر ده فصل و خاتمه، در تعیین نسبت محیط دائره به قطر. موضوعات فصول آن به شرح زیراست: فصل 1. فی معرفة وترقوس؛ 2. فی معرفة محیط ای مضلع یکون فی الدائرة و محیط المضلع الذى علیها المشابه له؛ 3. فی انا نقسم المحیط بکم ضلعا و نستقصی فی العمل الى آیة مرتبه؛ 4. فی الاعمال؛ 5. فی استخراج ضلع واحد من المضلع الذى یکون اضلاعه فی الدائرة؛ 6. فی استخراج محیط المضلع الذى فی الدائرة والذى علیها المتشابهان؛ 7. فی ما یعتد عن اهمال الکسور الزائدة او الباقیة فی آخر مراتب الاعمال السابقة؛ 8. فی تحویل مقدار المحیط الى الرقوم الهندیة؛ 9. فی کیفیة العمل بالجدولین؛ 10. فی معرفة التفاوت بین ماهو المشهور و المستعمل عند القوم وبین ماحصلناه؛ الخاتمه: فی اثبات غلط ابی الوفا و ابی الریحان. (غلامعلی عرفانیان) آغاز: بسمله، الحمدلله العالم بنسبة القطر الى المحیط العارف بمقدار کل المرکب والبسیط انجام: و هو نصف وتر الجزئین فی الجداول صحیحا، و هذا آخر ما اردنا ایراده، والحمدلله رب العالمین والعاقبة للمتقین چاپ: همراه با شرح روسی آن در مسکو به سال 1956م [کاشانی نامه 165؛ بروکلمن ذیل 295/2؛ رک: قدری حافظ طوقان، تراث العرب العلمى فی الریاضیات و الفلک، ص 452 دکتر غلامحسین مصاحب، جبر و مقابله خیام ص 155، تهران 1317]