یهود و نصاری

● یهود و نصاری / ادیان و مذاهب / فارسی yahūd va nasārā این رساله خلاصه‌ای است از اصول عقاید نصاری و پاره‌ای از احکام دینی آنان و همچنین پاره‌ای از عقاید و آداب و رسوم مذهبی یهود. مؤلف دعاء مخصوص قبل از نماز شنبه و اعیاد یهودیان را به عبری نقل کرده و ترجمه فارسی آن را نیز در ذیل آن آورده است. مؤلف در دیباچه از ترجمه کتب اربعه مقدسه که بیش از این به امر شاه انجام داده یاد می‌کند. در الذریعه از ترجمه کتب اربعه مقدسه الهی به قلم مهدی بن محمد نعیم استرآبادی عقیلی یاد شده و نیز می‌دانیم که درعصر نادر پاره‌ای از کتاب‌های مقدس عتیق و جدید به دست میرزا مهدی استرآبادی و جمعی دیگر به فارسی ترجمه شده است. مؤلف کیفیت گردآوری مطالب مندرج در این رساله را چنین بیان می‌دارد: «امر اشرف ... از افق اعلی. بر کشور آفاق ... تجلی ... فرموده بود که این ذره گمنام بی وجود، بعد از تقدیم و انجام ترجمه کتب اربعه مقدسه ملک علام اصول دین اهل کتاب را تحقیق نموده به عرض اقدس ... شاهنشاهی رساند. امتثالاً لامره الاشرف ... آن چه از اصول و فروع دین نصاری و ملت یهود بر این احقر بندگان فدوی از تقریر علماء مسیحی و یهودی و از گفتگو با خلیفهای ارمنی و پادریان فرنگی لاتینی و از تصفح کتب و رسائل عربی و فارسی ایشان و در طی ترجمه تورات عربی و عبری معلوم گردید، هر یک را جداگانه در فصلی مشتمل بر چند خلاصه عرضه داشت می‌نماید». هم چنان که از اشارات مؤلف نیز به دست می‌آید این رساله مشتمل است بر دو فصل و هر فصل بر چند خلاصه از این قرار: خلاصه 1) چگونگی اعتقاد نصاری در معرفت جناب الهی؛ خلاصه 2) بیان کلمات نصرانیت که دانستن و گفتن آن از شرایط مسیحیت است (در این بخش تصریح دار که مطالب را از تقریر (پادریان) فرنگی و بیان خلیفه‌های ارمنی نقل می‌کند و نیز می‌گوید: «در تفسیر بعضی از این کلمات حرف دارند و بعضی از مشاهیر علماء ارامنه کتابی در اصول دین به زبان فارسی نوشته و در آن کتاب برای دین نصاری چهارده اصل و چهارده فرع بیان نموده»)؛ خلاصه 3) ذکر بعضی از قواعد ... و بیان پاره‌ای از رسم و آئین کیش مسیحیت. فصل دوم (در نسخه به غلط: خلاصه دوم) تحقیق اصول دین یهودیان و پاره‌ای از قوانین ایشان در چند خلاصه: خلاصه 1) عبارات یهود در اصول دین، (خلاصه دوم و بقیه کتاب (هر چه هست) در این نسخه نیست). [دنا 10: 1242-1243]