یوسف و زلیخا

● یوسف و زلیخا / شعر / فارسی yūsof va zolayxā ناظم هروی، فرخ حسین، 1016 - 1083 ؟ قمری nāzem-e heravī, farrox hoseyn (1608 - 1673) اهدا به: شاه عباس ثانی؛ به دستور: عباس قلی خان شاملو تاریخ تألیف: 1058- 1072ق؛ محل تألیف: هرات ناظم این کتاب را در 5500 بیت به تقلید یوسف و زلیخای جامی و در همان قالب مثنوی سروده است. بنا بر تحقیق هرمان اته «تأثیر فردوسی [اکنون محقق است که فردوسی سراینده یوسف و زلیخا نبوده است (رک: مجله سیمرغ شماره‌های 2 و 3)] در منظومه فرخ حسین ناظم هروی کاملاً آشکار است. این شخص در مثنوی یوسف و زلیخای خود که در 1058 شروع و در 1072ق انجام یافته، در موارد متعدد طوری سبک استاد را پیروی می‌کند که گویی بعضی از صحنه‌ها عیناً از او اقتباس شده، و به آن حالی از هیجان داده، و مطابق ذوق عصر خود با عبارت‌پردازی‌های متصنع گویا رونقی به آن داده است» (تاریخ ادبیات فارس، ص 52). صاحب «ریاض الشعرا» وی را شاعری پرمایه و سخنور می‌داند، لکن اینکه شاعری پس از جامی این قصه را دوباره سروده مایه تعجب اوست و این را عین بی‌مروتی می‌داند. وی احتمال می‌دهد مثنوی جامی به او نرسیده باشد؛ ناظم هم در ابتدای کتاب و هم در پایان از جامی و طبع روان وی یاد کرده است (حقیقت مست بزم خوش کلامی ×× قدح گیری توفیق جامی ... چو این پیمانه نامی گرفتم ×× بطاق ابروی جامی گرفتم). ناظم این داستان را از میلاد حضرت یوسف علیه السلام تا رحلت ایشان و درگذشت زلیخا بر مزار وی به نظم کشیده است و کتاب خود را با اندرزهایی و معما به پایان برده است. آغاز: خدایا چون سپهرم سینه بگشا ×× دلم طوطی کن و آئینه بنما / که آرایم رخ معنی چو اختر ×× لب الفاظ را شویم چو شکر انجام: بده جامی که مست باده کام ×× کنم آغاز حسن شکر انجام چاپ: ازبکستان، تاشکند، 1322 قمری [الذریعة 1163/9 و 348/19؛ نسخه‌های منزوی 3344/4؛ فرهنگ سخنوران 591؛ دنا 10: 1253-1254 (26 نسخه)]