یوسف و زلیخا

● یوسف و زلیخا = عاشق و معشوق / شعر / فارسی yūsof va zolayxā = ‘āšeq va ma‘šūq جامی، عبدالرحمن بن احمد، 817 - 898 قمری jāmī, ‘abd-or-rahmān ebn-e ahmad(1415 - 1493) تاریخ تألیف: 886ق پنجمین مثنوی از «هفت اورنگ» اوست که بر وزن خسرو و شیرین نظامی در بحر هزج مسدس (مفاعیلن مفاعیلن فعولن) سروده شده است. این داستان پیش از جامی به شعر فارسی سروده شده و برخی آنرا به فردوسی (- 416ق) نسبت داده‌اند و شمس عراقی (-ق 5ق). نظامی (530 - 614ق) و مسعود قمی (- 890ق) نیز این داستان را به شعرپیش از جامی سروده‌اند و پس از جامی احمد حمدی (-909ق) و ابن کمال پاشا (-940ق) مصطفی شمعی برزینی (-1000ق) آن را به شعر ترکی درآورده‌اند و نیز ناظم هروی، فرخ حسین (1016-1083؟ق) و حبیبی (ق 11ق) و‌آذر بیگدلی (1134-1195ق) و شعله گلپایگانی (ق 12ق) و شهاب ترشیزی (-1215؟ق) و داود بن مهدی بینوا (-1241ق) و حاذق هروی (-1259ق) و فضل الله خاوری شیرازی (1190-1267ق) و همایون میرزا قاجار (- 1273ق) و میرزا معصوم خاوری تبریزی (-ق13ق) و محمد مهدی منظور اصفهانی (-1365ق) آن را از نو سروده‌اند. جامی در آغاز مثنوی نام حسین بایقرا و عبیدالله احرار، و در پایان آن نام میر علی شیر نوائی را آورده است. شماره بیت‌ها چهار هزار بیت است. آغاز: الهی غنچه امید بگشای ×× گلی از روضه جاوید بنمای / بخندان از لب آن غنچه باغم ×× وز آن گل عطر پرور کن دماغم انجام: از این صحرا جواد خامه پی کن×× وزین سودا سواد نامه طی کن / زبان را گوشمال خاموشی ده ×× که هست از هرچه گویی خاموشی به چاپ: بارها در ایران و هند چاپ شده؛ مشار فارسی، ج5، صص 5607-5608 [نسخه‌های منزوی 3331/4؛ الذریعة 345/19 و 188/9 و 189 و 298/25؛ دنا 10: 1247-1253 (225 نسخه)] شروح و حواشی: 1- شرح یوسف و زلیخا؛ سوپنجی، محمد باقی بن سلطان احمد (- قرن 11) 2- شرح یوسف و زلیخا؛ هانسوی، عبد الواسع (- قرن 12) 3- شرح یوسف و زلیخا