یوحنائیه

● یوحنائیه= رساله یوحنا = منهاج المناهج = رسالة يوحنا الذمی / کلام و اعتقادات / فارسی yūhannā'īyya = r.-ye yūhannā = menhāj-ol manāhej = r.-o yūhanna-z zemmī درباره این رساله گفتگو بسیار است. در این‌که این رساله ابتدا به عربی تألیف شده و تحریرهای مختلف فارسی ترجمه آن است یا از ابتدا به فارسی بوده است و از چیزی ترجمه نشده و حتی در مورد مؤلف آن اختلاف است و گاهی آن را به «ابوالفتوح رازی» صاحب تفسیر قرآن نسبت داده‌اند، اما شعرانی مصحح تفسیر او، آن را مشکوک دانسته و گفته: این‌گونه قصه‌های منحول برای بیان مذاهب و احتجاج برصحت آن از قدیم معمول بوده است. کتابی نظیر همین کتاب به سید بن طاووس نسبت داده شده که فردی نصرانی به نام عبدالمحمود مسلمان شده بود و همان اتفاق برای او افتاد. الذریعه می‌گوید که قصه‌ای خیالی است مثل قصه «جزیره خضراء»، «الحقایق الراهنة»، «الطرائف» و «حسنیه». احمد منزوی از آن تحت عناوین «رساله یوحنا»، «رساله در امامت»، «منهاج المناهج»، و «رساله در حقانیت شیعه» یاد کرده است. تحریر این رساله گوناگون است و با یکدیگر تفاوت‌های فاحشی دارد. مؤلف که خود را ذمی (نصرانی) دانسته و دین اسلام را قبول نموده، می‌گوید: درباره مذاهب اسلامی بحث کرده و حق و باطل آنها را تمییز داده است. این رساله در رد مذاهب غیر شیعه می‌باشد و مخالفت‌هایی که پس از درگذشت پیامبر گرامی اسلام رخ داده را بازگو می‌کند. آغاز: الحمد لله رب العالمین و الصلوة و السلام علی خیر خلقه محمد و آله الطاهرین. اما بعد حق تعالی به برهان تحقیق حجاب از خواطر همگنان مرفوع گرداناد و به مولعات تدلیس و مموهات تلبیس از بصایر سالکان به انوار عرفان مکشوف داراد تا طالب حق به هدایت قوله تعالى نورهم يسعى بین ايدهم و بایمانهم و به درایت ... چاپ: در دفتر چهارم نسخه‌های خطی فارسی از انتشارات آستان قدس رضوی به چاپ رسیده است؛ تهران، 1395ق، همراه با حسنیه به اهتمام محمد محمدی اشتهاردی تحریر دیگری از آن چاپ شده؛ ایران، تبریز، سنگی، 1307، رقعی [الذریعه 176/23 و 296/25]