نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

الهندباء

al-hindibā’
42 نسخه ثبت‌شده از قرن 6 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/71106
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #71106
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 34، ص 813 تا 815
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: طب
عناوین دیگر و هم‌تراز:
رسالة فی الهندباء (r.-un fī-l hindbā’) هندباء غیر مغسولة (hindbā’ ġayr-i maġsūla) کاسنی (kāsnī) خواص کاسنی (xavass-e kāsnī)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

از شیخ رئیس پرسیدند که چرا پیامبر دستور داده که کاسنی را نشسته به کار برند و دانشمندان هم چنین گفته‌اند؟ او کاغذ برداشت و بی‌درنگ این نامه را نوشت و در آغاز آن گفت که پیامبر فرمود کاسنی را نشسته به کار برید که باران بهشت بر آن باریده است. سپس این گفته را روشن ساخت و در پایان نوشت که با این سخنانم درستی گفته‌های پزشکان و گفتار پیامبر که بیشتر آن مثل و رمز است آشکار گردید. شیخ در اینجا هم آن‌چنان‌که در اثبات النبوه و معراج‌نامه درباره سخنان پیامبر گفته است درباره این خبر نبوی اندیشید و پیداست که او روش تأویل باطنی گرفته است. شیخ می‌گوید گروهی از دانشمندان می‌گویند که شیره کاسنی نشسته و نپخته را باید به کار برد و دسته‌ای می‌گویند که باید آنرا شست و پخت و شیره آنرا پاکیزه ساخت و خورد. او با آوردن اصلی از علم طبیعی سخن خود را استوار می‌دارد و گفتار پیامبر را درست نشان می‌دهد و از دیسقویدوس یاد می‌کند. (دانش‌پژوه)
آغاز اثر
« بسمله هذه رسالة الهند باللشیخ الرئیس ابی علی الحسین بن عبدالله بن سینا رحمه الله سئل عنه ان یملی کلا ما فی علة امر النبی علیه السلام الصلوة و باستعمال الهندبا غیر مغسول فاخذ الدرج و کتب ارتجالا روی عن رسول الله صلی الله علیه و سلم انه امر بتناول الهند با غیر مغسول »
انجام اثر
« صواب ما قاله المهرة من الاطباء المذکورین و بان معنی الکلام النبوی الخارج کثیر منه مخرج الامثال المضروبه و به و الرموز الواقعه و بالله التوفیق تمت الرساله »
سوابق و چاپ‌های اثر
در قسطنطنیه توسط سهیل انور به چاپ رسیده است.
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذریعة 150/8 فهرست نسخه‌های مصنفات ابن سینا ص 254

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● الهندباء = رسالة فی الهندباء = هندباء غیر مغسولة = کاسنی = خواص کاسنی / طب / عربی al-hindibā’ = r.-un fī-l hindbā’ = hindbā’ ġayr-i maġsūla = kāsnī = xavass-e kāsnī ابن سینا، حسین بن عبدالله، 370؟ - 428 قمری ebn-e sīnā, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (981 - 1038) از شیخ رئیس پرسیدند که چرا پیامبر دستور داده که کاسنی را نشسته به کار برند و دانشمندان هم چنین گفته‌اند؟ او کاغذ برداشت و بی‌درنگ این نامه را نوشت و در آغاز آن گفت که پیامبر فرمود کاسنی را نشسته به کار برید که باران بهشت بر آن باریده است. سپس این گفته را روشن ساخت و در پایان نوشت که با این سخنانم درستی گفته‌های پزشکان و گفتار پیامبر که بیشتر آن مثل و رمز است آشکار گردید. شیخ در اینجا هم آن‌چنان‌که در اثبات النبوه و معراج‌نامه درباره سخنان پیامبر گفته است درباره این خبر نبوی اندیشید و پیداست که او روش تأویل باطنی گرفته است. شیخ می‌گوید گروهی از دانشمندان می‌گویند که شیره کاسنی نشسته و نپخته را باید به کار برد و دسته‌ای می‌گویند که باید آنرا شست و پخت و شیره آنرا پاکیزه ساخت و خورد. او با آوردن اصلی از علم طبیعی سخن خود را استوار می‌دارد و گفتار پیامبر را درست نشان می‌دهد و از دیسقویدوس یاد می‌کند. (دانش‌پژوه) آغاز: بسمله هذه رسالة الهند باللشیخ الرئیس ابی علی الحسین بن عبدالله بن سینا رحمه الله سئل عنه ان یملی کلا ما فی علة امر النبی علیه السلام الصلوة و باستعمال الهندبا غیر مغسول فاخذ الدرج و کتب ارتجالا روی عن رسول الله صلی الله علیه و سلم انه امر بتناول الهند با غیر مغسول انجام: صواب ما قاله المهرة من الاطباء المذکورین و بان معنی الکلام النبوی الخارج کثیر منه مخرج الامثال المضروبه و به و الرموز الواقعه و بالله التوفیق تمت الرساله چاپ: در قسطنطنیه توسط سهیل انور به چاپ رسیده است. [الذریعة 150/8؛ فهرست نسخه‌های مصنفات ابن سینا ص 254]

نسخه‌های خطی این اثر

42 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
31
دانشگاه
تهران
1079/27 بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق 6 شناسنامه ←
32
مجلس
تهران
38/12 بی‌کاتب قرن 10و 11 نسخ 5 شناسنامه ←
33
مجلس
تهران
3860/4 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 7 شناسنامه ←
34
مجلس
تهران
352/7-طباطبائی حموی، سالک الدین 999ق نستعلیق 3 شناسنامه ←
35
دانشگاه
تهران
1149/31 بی‌کاتب با تاریخ 962ق تعلیق 3 شناسنامه ←
36
رضوی
مشهد
16766/13 محمد بن کمال الدین حسین یک‌شنبه 21 صفر 944ق نستعلیق 7 شناسنامه ←
37
مجلس
تهران
3456/2 بی‌کاتب قرن 10 - 8 شناسنامه ←
38
دانشگاه
تهران
227/14-ف عبدالرحمن بن علی بن موید ربیع الاول و الثانی 888ق - - شناسنامه ←
39
ملک
تهران
4218/8 بی‌کاتب 846ق نستعلیق - شناسنامه ←
40
مجلس
تهران
6885/2 قطروی، ابوالفضل بن ابی العلاء 5 رمضان 692ق نسخ 3 شناسنامه ←
41
رضوی
مشهد
50900 بی‌کاتب قرن 7 نسخ 6 شناسنامه ←
42
دانشگاه
تهران
230/6ـ ف بی‌کاتب با تاریخ 506ق نسخ 4 شناسنامه ←