همیان

● همیان = موش و گربه / شعر / فارسی hamyān = mūš va gorbe حیران اصفهانی، قرن 13 قمری heyrān esfahānī(- 19c) تاریخ تألیف: 10 شعبان 1280ق سروده‌ای است در حدود پنج هزار بیت به روش «موش و گربه» عبید زاکانی وباه‍مان قافیه، در انتقاد ونکوهش پاره‌ای از اخلاق اجتماعی وبعضی از گروه‌های اجتماع. ناظم که از مردم اصفهان است و «حیران» تخلص دارد، این منظومه را به جهت فرزندش حسین نظم کرده که درهجده سالگی به تاریخ چهارشنبه 12 شعبان 1294ق درگذشته وپدرش بدین مناسبت اشعاری بر منظومه افزوده است. بعضی از عناوین: درآمد صحبت عیال، صحبت گربه و موش، گفتگوی گربه با موش، حکایت حاج کریم خان، اخبار کردن گربه حکایت طهران را؛ درنصیحت وعاظ؛ گفتگوی باب حکایت قرة العین؛ حکایت اهل سنت؛ نسبت دادن موش گربه را به اهل سنت؛ اثبات دوازده امام؛ درمراثی گوید؛ درپاره‌ای از مطاعن؛ گفتگوی شیعه باشی؛ گفتگوی با نصاری، اقسام صوفیه؛ حاج صادق تخت فولادی؛ درباب مریدان خر گوید؛ درباب تحصیل؛ درسور قرآن؛ حکایت سلیمان؛ شیطان با یحیی؛ حکایت اهل قلم؛ حکایت اطباء؛ درباب گوشه گیری؛ علم موسیقی؛ فال گرفتن به طریق یهودان؛ در باب یهود و نصاری؛ مذاهب باطله؛ حمام رفتن نسوان؛ عقاید نسوان؛ حکایت وضع حمل؛ هدایای موش؛ حکایت عشار؛ دروصف الاغ خود گوید؛ حکایت سرمای 1304؛ خواهش موش از گربه، اقسام اهل سوق؛ دزدی موش؛ موریانه وسلیمان؛ مسوخات؛ نصحیت اهل سفر؛ درباب حاجیان، باغ نظر کرمان؛ اقسام کبائر؛ تماشاگاههای اصفهان؛ حکایت رفیق کاشان؛ وصیت؛ گرفتاری موش به دست گربه؛ عروسی شاه موشان؛ تلگراف موشان؛ سان دیدن موش؛ گرفتار شدن گربه؛ خلاصی گربه؛ درتمثیل گوید، در باب علما که جواب می‌دهند؛ وفات طفل ناظم؛ خواهش ناظم؛ دراتمام کتاب گوید. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمین ... اما بعد فهذا همیان طروس لاقوال المخالفین وفيه تنبيه للغافلين وتذكرة للمريدين المنصفين... ای خردمند عاقل دانا×× قصه موش و گربه برخوانا / قصه موش و گربه بنوشتم×× بشنو از من چو در مکنونا انجام: قد بقى الخط فى القراطيس ×× نحن فى التراب من رميمانا / من يكن بعدنا بدنياء ×× يقرأ الفاتحه بروحانا [نسخه‌های منزوی 3327؛ الذریعه 36/7 و 245/25؛ فهرستواره منزوی 497/1]