هفت احباب

● هفت احباب = هفت اسباب = هفت نام / کیمیا /فارسی haft ahbāb = haft asbāb = haft nām ناگوری، محمد بن محمود، - 643 ؟ قمری nagūrī, mohammad ebn-e mahmūd(- 1246) دانشنامه ادب فارسی در معرفی این کتاب آورده است: کتاب در تجربه‌های کیمیاگری است و در هفت «باب» یا رساله نوشته شده و تنها یک با آن به نام هفت احباب از حمیدالدین ناگوری است بقیه باب‌ها از این قرارند: 2. ست ساکرا از گیان نات جوگس؛ 3. هفت سیاره از شیخ سلیمان مندوی (- 944ق)؛ 4. هفت طبقه از میرسید هاشم بخارایی؛ 5. هفت جوهر ار سید طیب اودهی؛ 6. هفت ایام از شیخ نصیرالدین ناروئی؛ 7. هفت دوزخ از صادق قولتانی. در دیباچه نسخه ش ق ف 127 کتابخانه انجمن ترقی اردو کراچی آمده که نگارش شش تن را در صحرا دیده و با یاری آنان این رساله را نوشته است. اما در نسخه ریو (ص 486) آمده که دیباچه از ناگوری است و وی می‌گوید به یاری آن شش تن این کتاب را نوشته و ریو می‌افزاید که این کسان از روزگاران جدا از هم هستند و گردآوردن آنان افسانه‌ای بیش نیست. در دیباچه نسخه خطی این اثر که در فهرست مشترک آمده آن را به احتمال از گیان نات جوگی دانسته و شاید او که باید متأخرین آنها باشد آن رسایل را همراه با رساله خود کتابی به نام هفت احباب گردآورده باشد، فهرستواره این روایت را چنین نقل می‌کند: نگارش ناشناس یا گروهی از دوستان به شخصی به نام «کیان نات جوکی» برخورده که چهل سال رنج برده تا راز کیمیا را یافته بود اینان او را نکوهش نمودند و راه کوتاه این فن را به او نشان دادند، وی مسلمان شده و نامش را به سعادتمند تغیر داده است. این رساله در 7 باب و هر بابی در 4 فصل گرد آمده است: درباره بیان اجساد، بیان اکسیر و تخم سیماب و عمل سیماب و ... است، نسخه حاضر دارای دیباچه کتاب مطابق روایت فهرستواره از حمیدالدین ناگوری است پس از چند برگ افتادگی 15 فصل با عنوان «نوع دیگر» در ترکیبات کیمیایی و ساختن سنگ‌های قیمتی و جلادادن آن نوشته شده است. نسخه مشابهی برای مقابله به دست نیامد. به نظر می‌رسد همه این مطالب ابواب گوناگون همان کتاب هفت احباب است که در مقایسه با صفحات نسخه‌های معرفی شده در منابع بسیار افتادگی دارد و ناقص و دارای اغلاط زیادی است. آغاز: بسمله ... حمیدالدین ناگوری قدس الله سده حمد و ثنای قیومی را که عجز عقول ذریات آدم ... عقود در ناف آدم از ادراک کنه ذات بیچون او چون آیات صنعتش در ایجاد عالم ظاهر است ... [مشترک پاکستان 841/1 و 842؛ دانشنامه ادب فارسی شبه قاره) بخش دوم (ص 1011 و 1012)؛ فهرستواره منزوی 3990/5؛ ریو 486 - شیرانی 3: و، 566]