هداية المسترشدين

● هداية المسترشدين / فلسفه / عربی hedāya-tol mustaršidīn اصفهانی، محمد بن محمد زمان، قرن 12 قمری esfahānī, mohammad ebn-e mohammad zamān(- 18c) تاریخ تألیف: 1166ق کتاب در نفی حیز و مکان از حقتعالی است و تأویل آیات و روایاتی که ظاهر آن مفهم این معنی است. از دیباچه فهمیده می‌شود که یکی از معاصران مؤلف مدعی شده است که اسناد حیز و مکان را به خدا در برخی از آثار از آیات و اخبار نمی‌توان از مجاز دانست بلکه باید حمل بر حقیقت کرد و گفت خدا را نیز مکانی است اما نه همچون مکان موجودات جسمانی، و نسبت حق به حیز خود نه همچون نسبت اجسام است به چیزهای خود و این سخن را از آیه استوا و نظایر آن به دیگر آیات و اخباری که از سمع و بصر و ید خداوند یاد کرده‌اند کشانیده است. در برخی از عبارات معاصره مزبور که مؤلف نقل کرده، چنین آمده است که مکان خداوند مرتبه ظهور ذات اوست لذاته بذاته، و مؤلف در پاسخ او می‌گوید، لغت مکان هیچگاه بدین معنی به کار نرفته و اگر اصطلاحی خاص از مدعی است نیز، وضع این اصطلاح نارواست و جسارت در دین است و در حقیقت با سخن مجسمه (که نجاست آنان مورد اختلاف بین علماء شیعه است) تفاوتی ندارد. کاشانی در سراسر رساله از سخنان علماء بزرگ و فلاسفه و متکلمین خاصه از میرداماد و دیگر معاصران و نیز خطب و اخبار و آثار، بر بطلان اسناد حیز به حق به جمیع وجوه شاهدها آورده است. آغاز: بسمله الله اكبر من ان يوصف بالاين و الحيث و المكان و الصلوة و السلام على الهداة الى اركان الايمان ثم ان بعض من وقع في عصرنا هذا الذي شاع الجهل فيه و ذاع و اندرس الحق و انطمس الدين وضاع ممن يقع في العلماء الاعلام و ينقم من كلام الافاضل العظام حيث لايقدر ان يحوم حوله و لايستطيع ان يدرك منه المرام يترفع بذلك عند الهمج ... حتى قطع بان لله جل سلطانه اینا لاكالايون اتخذ خلاف القوم شعاره ... انجام: و اذ قدوفقنا فصد عنا بما امرنا به من هداية المسترشدين و تخطئة المبطلين ... و قد صادف فراغ افقر المربوبين ... محمد بن محمد زمان ... حتى ينفى عن هذا الدين تحريف الغالين ... حشرهم في زمرة المتقين في بعض شهور السادسة بعد الستين من الثانية بعد الف سنين من مهاجرة اشرف المرسلين عليه و آله الصلوة و السلم ابد الابدين و دهر الداهرين. [الذریعه 313/5؛ مكتبة اميرالمومنين 545/4]