نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

هدایة العوام و فضیحة اللئام

hedāyat-ol ‘avām va fazīhat-ol le’ām
9 نسخه ثبت‌شده از قرن 11 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/70820
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #70820
پدیدآور / مؤلف: عصام، محمد بن نظام
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 34، ص 687 تا 688
زبان و قالب: فارسی
رده‌های موضوعی: عرفان و تصوف
عناوین دیگر و هم‌تراز:
نصیحة الکرام و فضیحة اللئام (nasīhat-ol kerām va fazīhat-ol le’ām)
اثر مرتبط / وابسته به: تحفة الاخیار در شرح مونس الابرار؛ قمی، محمد طاهر بن محمد حسین (-1098ق)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

مولانا محمد طاهر شیخ الاسلام قم قصیده‌ای در مدح علی علیه السلام قصیده‌ای در 311 بیت سروده به نام «مونس الابرار در مناقب حیدر کرار» و بعد بر آن شرحی نگاشت به نام «تحفة الاخیار در شرح مونس الابرار» و در آن حال مبتدعه و متفلسفه را بازگو کرده و به سال 1075ق خدمت شاه عباس ثانی فرستاد و از شاه خواست تا آنرا از اول تا آخر بخواند. بعضی از دوستان مؤلف از وی درخواست نمودند که احوال صوفیه و مبتدعه را از آن کتاب انتخاب کند. بنا به درخواست آنان این کتاب را انتخاب کرده با افزودگی‌هایی در یک «مقدمه» و دوازده «مطلب» و یک «خاتمه» قرار داده است: مقدمه: در ابتدای ظهور صوفیه و واضع مذهب آنان؛ مطلب 1. در بعضی از امور اخلاقی و تحقیق لفظ اولیا؛ 3. بعضی از دعواهای صوفیه؛ 4. بعضی از انواع بدعتهای صوفیه؛ 5. بعضی از عاشقیهای صوفیه؛ 6. بعضی از بدعت‌های صوفیه؛ 7. در شمه‌ای از گفتارهای ابن عربی؛ 8. احوال ملای رومی و بعضی از اعتقادات وی؛ 9. احوال بعضی از معروفین مشایخ صوفیه؛ 10. احوال بایزید بسطامی وبعضی از گفتار او؛ 11. دلائل کفر حسین حلاج؛ 12. حال فلاسفه و پیروان ایشان؛ خاتمه: چند کلمه سودمند. در این کتاب به کتاب‌های «الأربعین» و «تحفه عباسی» و «تحفة العقلاء» و «حکمة العارفین» ارجاع داده شده که بیشتر آنها از ملا محمد طاهر قمی است، و نیز قصیده مذکور در این کتاب از همو می‌باشد.
آغاز اثر
« بسمله. الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام علی محمد و آله الطاهرین. اما بعد بدان ای پیرو احمد مختار و تابع ائمه اطهار صلوات الله الملک الغفار که یکی از علمای دین دار قصیده در مدح حیدر کرار یعنی امیرالمؤمنین و امام المتقین (ع) و در مواعظ و نصایح گفته و اول شرحی مختصر بر آن نوشته و بعد از آن چیزهایی بسیار در ذم مبتدعه هالکه زیان کار بر آن شرح افزوده و در آخر سال هزار و هفتاد و پنجم از هجریت حضرت رسالت (ص) آن را به اتمام رسانیده؛ اول قصیده: بخون دیده نوشتیم بردر و دیوار ×× که چشم مردمی از اهل روزگار بدار (کذا) »
انجام اثر
« و کدام سفیه می‌آید که عمر خود را صرف تصنیف کتابی کند که قریب بصد هزار بیت باشد و آنرا بنام دیگری بنویسد که شیعیان تا انقراض جهان آنرا خوانند و غیر مؤلف را دعای خیر کنند حضرت حق تعالی از شر تابعان نفس و هوا و خراب کنندگان شریعت غرا جمیع مؤمنان را ضیانت نماید ... »
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذریعه 182/24 فهرستواره منزوی 1034/8 و 1092

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● هدایة العوام و فضیحة اللئام = نصیحة الکرام و فضیحة اللئام / عرفان و تصوف / فارسی hedāyat-ol ‘avām va fazīhat-ol le’ām = nasīhat-ol kerām va fazīhat-ol le’ām عصام، محمد بن نظام، ق 11 قمری ‘esām, mohammad ebn-e nezām(- 17c) وابسته به: تحفة الاخیار در شرح مونس الابرار؛ قمی، محمد طاهر بن محمد حسین (-1098ق) مولانا محمد طاهر شیخ الاسلام قم قصیده‌ای در مدح علی علیه السلام قصیده‌ای در 311 بیت سروده به نام «مونس الابرار در مناقب حیدر کرار» و بعد بر آن شرحی نگاشت به نام «تحفة الاخیار در شرح مونس الابرار» و در آن حال مبتدعه و متفلسفه را بازگو کرده و به سال 1075ق خدمت شاه عباس ثانی فرستاد و از شاه خواست تا آنرا از اول تا آخر بخواند. بعضی از دوستان مؤلف از وی درخواست نمودند که احوال صوفیه و مبتدعه را از آن کتاب انتخاب کند. بنا به درخواست آنان این کتاب را انتخاب کرده با افزودگی‌هایی در یک «مقدمه» و دوازده «مطلب» و یک «خاتمه» قرار داده است: مقدمه: در ابتدای ظهور صوفیه و واضع مذهب آنان؛ مطلب 1. در بعضی از امور اخلاقی و تحقیق لفظ اولیا؛ 3. بعضی از دعواهای صوفیه؛ 4. بعضی از انواع بدعتهای صوفیه؛ 5. بعضی از عاشقیهای صوفیه؛ 6. بعضی از بدعت‌های صوفیه؛ 7. در شمه‌ای از گفتارهای ابن عربی؛ 8. احوال ملای رومی و بعضی از اعتقادات وی؛ 9. احوال بعضی از معروفین مشایخ صوفیه؛ 10. احوال بایزید بسطامی وبعضی از گفتار او؛ 11. دلائل کفر حسین حلاج؛ 12. حال فلاسفه و پیروان ایشان؛ خاتمه: چند کلمه سودمند. در این کتاب به کتاب‌های «الأربعین» و «تحفه عباسی» و «تحفة العقلاء» و «حکمة العارفین» ارجاع داده شده که بیشتر آنها از ملا محمد طاهر قمی است، و نیز قصیده مذکور در این کتاب از همو می‌باشد. آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام علی محمد و آله الطاهرین. اما بعد بدان ای پیرو احمد مختار و تابع ائمه اطهار صلوات الله الملک الغفار که یکی از علمای دین دار قصیده در مدح حیدر کرار یعنی امیرالمؤمنین و امام المتقین (ع) و در مواعظ و نصایح گفته و اول شرحی مختصر بر آن نوشته و بعد از آن چیزهایی بسیار در ذم مبتدعه هالکه زیان کار بر آن شرح افزوده و در آخر سال هزار و هفتاد و پنجم از هجریت حضرت رسالت (ص) آن را به اتمام رسانیده؛ اول قصیده: بخون دیده نوشتیم بردر و دیوار ×× که چشم مردمی از اهل روزگار بدار (کذا) انجام: و کدام سفیه می‌آید که عمر خود را صرف تصنیف کتابی کند که قریب بصد هزار بیت باشد و آنرا بنام دیگری بنویسد که شیعیان تا انقراض جهان آنرا خوانند و غیر مؤلف را دعای خیر کنند حضرت حق تعالی از شر تابعان نفس و هوا و خراب کنندگان شریعت غرا جمیع مؤمنان را ضیانت نماید ... [الذریعه 182/24؛ فهرستواره منزوی 1034/8 و 1092]

نسخه‌های خطی این اثر

9 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
ملی
تبریز
3088 جرفادقانی، محمد مؤمن 1078ق نستعلیق 128 شناسنامه ←
2
مجلس
تهران
10369 کاظمی، محمد مؤمن بن عبدالجواد 24 صفر 1083ق نسخ 145 شناسنامه ←
3
مرعشی
قم
4157 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 135 شناسنامه ←
4
دانشگاه
تهران
10113 بی‌کاتب قرن 13 شکسته نستعلیق 182 شناسنامه ←
5
ملی
تهران
3006 بی‌کاتب محتملاًقرن 13 نستعلیق 169 شناسنامه ←
6
دانشگاه
تهران
6634/1 حسنی بهبهانی، محمد علی بن محمد مؤمن 1218ق نستعلیق 1 شناسنامه ←
7
ملی
شیراز
61-ح/479 محمد بن حسن خراسانی 1257ق نسخ 163 شناسنامه ←
8
مرعشی
قم
1775 و 1341 عکسی محمد زکی بن کربلائی محسن مشهدی شنبه 3 ربیع الاول1281ق نستعلیق 157 شناسنامه ←
9
نمازی
خوی
348 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←