وجودیه

● وجودیه = حل الفصوص = شرح فصوص الحکم / عرفان و تصوف / فارسی vojūdyye = hall-el fosūs = š.-e fosūs-ol hekam همدانی، علی بن محمد، 714 - 786 قمری hamadānī, ‘alī ebn-e mohammad (1315 - 1385) وابسته به: فصوص الحکم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن علی (560-638ق) رساله‌های متعددی با عنوان «وجودیه» به میرسید علی همدانی نسبت داده شده است که منزوی در فهرستواره (8: 1072) چهار آغاز مختلف برای آنها می‌آورد، و همان‌گونه که او می‌گوید بررسی یکی بودن یا تفاوت آنها یا حتی اسناد صحیح آنها به همدانی نیازمند تحقیق است. در این بین رساله حاضر نیازمند تحقیق بیشتر است. نکته قابل توجه در مورد رساله حاضر تطابق آن با «شرح فصوص الحکم» خواجه محمد پارسا است. این رساله در نسخه‌ها به صورت‌های مختلف آمده است که به طور کلی سه گونه آغاز و سه گونه پایان را می‌توان در بین آنها بازشناخت: دسته‌بندی بر اساس آغازها: 1) دسته نخست از عبارت آغازین دیباچه شرح پارسا شروع می‌شوند: «حمد بی غایت آن فاطر حکیم را»؛ 2) دسته دوم از عبارت آغازین مقدمه شرح پارسا شروع می‌شوند: «بدان ای عزیز که به زبان اهل کشف و تحقیق وجود را من حیث هو هو، یعنی مطلق، یعنی اعم از آنکه»؛ 3) دسته سوم از عبارتی در یک صفحه بعد از آغاز مقدمه شرح پارسا آغاز می‌شوند: «ای عزیز، بدانکه نزد اهل کشف و تحقیق وجود مطلق یکی بیش نیست». دسته‌بندی بر اساس پایان‌ها: 1) دسته اول به عبارتی در حدود صفحه چهارم مقدمه شرح پارسا ختم می‌شود: «چون این اسماء به هیچ حال از ذات منفکر نیست، اسامی ذات شمرند»؛ 2) دسته دوم به یک دو بیتی در انتهای مقدمه شرح پارسا و درست قبل از آغاز شرح عبارات ابن عربی ختم می‌شوند: «تو دیده نداری که به خود درنگری ×× ورنه ز سرت تا به قدم اوست همه»؛ 3) دسته سوم (که بر خلاف نسخه‌های دو دسته پیشین که یک تا سه برگی هستند، دارای تعداد برگ‌های بسیار هستند) به عبارات انتهایی شرح فصوص ختم می‌شوند: «دل کامل اگر چه قابل جمیع تجلیات است؛ اما نه دفعة واحدة. ایزد تعالی خواننده و داننده و عمل کننده این معانی را به حلیه ایمان و عرفان مزین گرداناد بمنه و کرمه. و انه قریب مجیب و الحمد لله وحده و السلام علی من اتبع الهدی». با این حساب چند احتمال در خصوص این رساله متصور است: اول این‌که این رساله با روایت‌های مختلف آن همان شرح خواجه پارساست که گزیده‌ای از آن یا بعضاً تمام آن در نسخه‌ها به اشتباه به همدانی نسبت داده شده است؛ دوم این‌که رساله از آن همدانی است و به اشتباه به خواجه پارسا اسناد داده شده است؛ سوم این‌که خواجه پارسا در شرح خود از شرح همدانی استفاده بسیار کرده و کتاب او مشتمل است بر تلخیص و افزایشی بر شرح همدانی؛ چهارم اینکه خواجه پارسا یک (یا دو) رساله از همدانی را، به عینه یا به صورت گزیده، در دیباچه و مقدمه شرح خود بر فصوص تکرار کرده است و رساله‌های مفصل اسناد داده شده به همدانی به واقع از آن پارساست. ارزیابی و مقایسه نسخه‌ها دست کم می‌تواند مردود بودن برخی از این احتمالات را نشان دهد.(مجتبی درایتی) آغاز: 1: بسمله. حمد بی غایت آن فاطر حکیم را که آثار صبح وجود از قعر چاه ظلمت آباد عدم بر آورد 2: بدان ای عزیز که به زبان اهل کشف و تحقیق وجود را من حیث هو هو یعنی اعم از آنکه با تعقل آن قیدی اعتباری کنند هویت غیب خوانند. انجام: ای آنکه حدوث وقدمت اوست همه ×× سرمایه شادی وغمت اوست همه /تو دیده نداری که به خود درنگری ×× ورنه ز سرت تا به قدم اوست همه [الذریعه 39/25؛ فهرستواره 1072/8؛ نسخه‌های منزوی 1479/2؛ فهرستواره منزوی 701/7]