نهج البلاغة (ترجمه)

● نهج البلاغة (ترجمه) = شرح نهج البلاغه / شرح حدیث / عربی و فارسی nahj-ol belāqat (t.) = š.-e nahj-ol balāqa روغنی قزوینی، محمد صالح بن محمد باقر، - 1075 قمری rūqanī qazvīnī, mohammad sāleh ebn-e mohammad bāqer(- 1665) وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسین (359- 406ق) شرحی روان و شیوایی بر این کتاب است، بعضی آن را به نام «ترجمه نهج البلاغه» نامیده‌اند، خود شارح و مترجم هم درابتداء آن را به نام ترجمه معرفی می‌کند: «چون دید که همت ... و اندیشه خاطر بعضی از ارباب مآثر به ترجمه کتاب نهج البلاغه ... معطوف است، همت گماشت بتوفیق ملک وهاب به ترجمه آن کتب مستطاب به بیانی خالی از تکلف وتصلف الخ». ولی گذشته از این که مطالعه اینکتاب به خوبی واضح و ثابت می‌نماید که شرح است نه ترجمه چرا که درتشریح جمل و عبارات تحقیقات بسیار خوب و لطیف کرده و آیات و اخبار و اشعار بزرگان عرب و عجم را به استشهاد آورده و حکایات مناسبی هم دربعضی موارد نقل کرده، شارح خود درآخر باب خطب می‌فرماید: «تمت الخطب و شرحه حامداً الله تعالی و مصلیاً علی عبده و رسوله محمد المصطفی و آله ائمة الهدی و انا الفقیر الی الله الغنی محمد صالح ابن محمد باقر القزوینی و پیش ازمن سه کس ازعلماء طاب الله لهم المثوی به فارسی شرح کردند و هریک طرزی واسلوبی آوردند و امیدوارم که این اسلوب و بیان آن‌ها نافعتر و در نظر دوستان صحیح‌تر و مقبول‌تر افتد و المرجو هو الله تعالی علیه المعول فی کل حال، عجب مدار اگر خدای عزوجل کار بی بضاعتان راست آورد و دشوار به بیدست و پایان آسان سازد تم». درمطالعه کتاب سه تألیف از مؤلفات این شارح که درکتب سیر نامی ازآن‌ها دیده نشده، نام برده شده: یکی درابتداء شرح وصیت حضرت علی به حضرت حسن علیهما السلام می‌گوید: و از این پیش این وصیت جامعه را شرحی کرده بودم مبسوط مشتمل بر افادات خوب و فوائد تا رساله‌ای باشد به رأسه درباب خود جامع و عدیم المثل مسمی به «منشور الادب الهی و دستور العمل کارآگاهی» آن را بهاندک تخفیف اینجا داخل کردم.ونیز درذیل نصائحی که حضرت علی علیه السلام (انی اخاف علیک من الفقر) به فرزند خویش محمد حنفیه رضی الله عنه فرموده می‌گوید: و من دراین باب و محاکمه میان فقر و غنی که کدام یک افضل است رساله‌ای نوشته‌ام؛ و عین ترجمه و شرح عهدنامه آن حضرت (ع) به مالک اشتر را بدون مقدمه و پنجاه بیت آخر آن و با اختصار در بعضی از عبارات و اضافات در پاره ای دیگر آورده شده است.قزوینی در پایان اشاره دارد به اینکه پیش از او سه نفر به شرح فارسی نهج البلاغه اقدام کرده‌اند. آغاز: بسمله و به ثقتی الحمدلله علی ما اولینا من نعمائه و انعم علینا من الائه ... و بعد این فقیر بی بضاعت و حقیر بی استطاعت محتاج برحمت رب غنی محمد صالح ابن حاجی باقر قزوینی عفی الله عن سیآتهما الخ. انجام: خطب: ... و جمال و اعتبار خود میسازد و پاس داران و رعایت کنندگان علم کمست. تمت الخطب و شرحه حامدا لله تعالی و مصلیا علی عبده و رسوله محمد المصطفی و آله ائمة الهدی و انا الفقیر الی الله الغنی محمد صالح بن محمد باقر القزوینی و پیش از من سه کس از علماء طاب الله لهم المثوی بفارسی شرح کردند و هر یک طرزی و اسلوبی آوردند و امید دارم که این اسلوب و بیان از آنها نافع‌تر و در نظر دوستان صحیح تر و مقبول تر افتد و المرجو هو الله تعالی و علیه المعول فی کل حال. عجب مدار اگر خدای عزوجل کار بی بضاعتان راست آورد و کار دشوار ... و پایان آسان سازد. چاپ: تبریز، سربی، 1321ق، نام نگارنده نادرست محمد صالح برقانی آمده [الذریعه ج 14ص 138؛ مشار فارسی 1300؛ فهرستواره منزوی 391/6]