النون و القلم فی منشأ ما يسطرون فی العالم

● النون و القلم فی منشأ ما يسطرون فی العالم / تاریخ، خط/فارسی an-nūn wa-l qalam fī manša’-i mā yasṭurūn fī-l ‘ālam جودی تبریزی، عبدالستار بن عبدالجبار، ق 14 قمری jūdī tabrīzī, ‘abd-os-sattār ebn-e ‘abd-ol-jabbār (- 20c) تاریخ مختصر پیدایش و تحول خط است، در دو مجلد: جلد اول از ابتدا تا مجلس 25 و جلد دوم از مجلس 26 تا انتها؛ بدین ترتیب: مجلس 1. در این که اول آن کسی که خط نوشت حضرت ادریس بود و احوالات ابن مقله و بریدن دست او؛ 2. در احوالات مخترع خط نسخ محمد بن علی ابن مقله و قصه بریده شدن دست او و نقل اول کسی که دست برید؛ 3. در آن که واضع همه علوم امیرالمؤمنین است و ذکر کسانی که مؤسس تألیف و تصنیف شده‌اند و نقل چند نفر که از دیدن چند خط گریه کرده‌اند؛ 4. در تعریف قلم و این که منافع کثیره در او مندرج است و ذکر به دولت رسیدن چند نفر مخصوص از فن خط؛ 5. در اختلاف لغات و خطوط و واضع آنها؛ 6. در ذکر ابتدای نوشته شدن تاریخ سال و ماه اسلام و سایر ملل؛ 7. در قواعدی که دبیران را لازم است؛ 8 در ذکر خوش‌نویسان و واضعان خطوط مختلفه و ذکر کاتبان جناب امیر و احوال دو کاتب خاص او؛ 9. در اسماء واضعان خطوط و اقسام خطوط و شهادت میر خطاط مرحوم؛ 10. ذکر احوال صاحب صحاح اللغة و دو نفر وزیر خطاط و سلطان خطاط؛ 11. ذکر احوال ابن خصیب و ابن السکیت کاتب و معلم متوکل و شهادت او؛ 12. ذکر زنان صاحب خطی که از دودمان سلطنت بوده‌اند؛ 13. ذکر خوش خطانی که از جمله زنان رعیت زاده بودند؛ 14. در کتابت کردن و قوه قلم بعضی از کملین که مؤید به نوشتن بودند؛ 15. در قوه قلم بعضی از کملین و احوالات ابوعلی سینا و مردن او در زندان؛ 16. ذکر کسانی که در زندان تصنیف کتاب کردند؛ 17. ذکر کسانی که از دولت خط با نوشتن چند کلمه جان خود را از قتل و محبس نجات دادند؛ 18. ذکر کسانی که از دولت کتابت کردن جان خود را از محبس و هلاکت نجات دادند؛ 19. ذکر کسانی که با نوشتن مکتوبی در حق بعضی مؤمنین دستگیری کرده‌اند؛ 20. ذکر بعض کسانی که در باب خلاصی محبوس شفاعت نامه نوشت؛ 21. ذکر کسانی که به فقرا اعانت کرده‌اند و نوشته از او گرفته و وصیت کردند که با ایشان وقت مردن دفن کنند؛ 22. ذکر کسانی که در زندان جان دادند و چند کلمه به طریق حسرت نامه نوشتند؛ 23. ذکر کسانی که در زندان جان دادند و در وقت مردن مناسب حال خود مکتوبی نوشتند؛ 24. ذکر چند نفر از ادبا و فضلا که با مکتوب به غنا و عین مطلوب رسیدند؛ 25. ذکر کسانی که با رقعه نوشتن اظهار مطلب کردند و لباس از بعض اغنیا خواستند؛ 26. ذکر اول کسی که در رقعه بسم الله نوشت و خواص بسم الله؛ 27. در فضایل بسم الله و ذکر خطوطی که در ابواب جهیم [جحیم] و جنان نوشته شده؛ 28. در مکتوبات سرادقات سماوات و عرش؛ 29. در مکتوبات شمس و قمر و تفصیل سیر شمس در بروج و تحویل او به برج حمل و کیفیت مبدأ عید نوروز در میان امم اعم از سلف تا خلف؛ 30. ذکر کلمات و خطوطی که بر بال و پر و پیشانی چند ملک نوشته شده و ذکر خطوطی که بر بال هدهد به قلم غیبی نوشته شده؛ 31. ذکر خطوطی که چند میوه بهشتی نوشته شده؛ 32. ذکر خطوطی که در بعض الواح غریبه نوشته شده؛ 33. ذکر خطوطی که در بعض الواح غریبه نوشته شده؛ 34. ذکر خطوطی که جناب سلیمان بر چند لوح از مواعظ و کلمات حکیمانه و از مراتب آل محمد و اخبار سلاطین نوشته؛ 35. در تفسیر آیه ان الشرک لظلم عظیم و نصایح لقمان حکیم و آرای آن سالک ... (دو کلمه پارگی) اصحاب قلب سلیم را به صراط مستقیم و ذکر خطوطو مواعظی که در ده تاج انوشیروان به قلم نصیحت بیان نوشته شده؛ 36. ذکر سوختن بخت النصر تورات را و ظاهر شدن کف غیبی و نوشتن بر قصر او چند کلمه و قصه خواب دیدن او و تعبیر و خواب دانیال؛ 37. ذکر مکتوباتی که در بعض درهم و دینار با خط غیبی نوشته شده و ذکر تمویهات منصور حلاج به مریدان پر عناد و لجاج و قصه کشتن آن مرشد فجاج اعوجاج به فتوای علمای ذوالاحتجاج؛ 38. در این که لذایذ دنیا شش نوع است ...؛ 39. در تفسیر آیه سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسهم و معنی کلمه و کلمات که در آیات با برکات قرآنیه واقع است و این که هیئت خلقت انسان به خط سریانی کلمه محمد است؛ 40. ذکر کلمات و خطوطی که ظهور تأثیر آنها در نوشتن بر دست هست؛ 41. ذکر نامه پیغمبر به نجاشی؛ 42. بیان کاتبان وحی و اسامی آنها و نوشتن جناب امیر قرآن را و آوردن همان قرآن را به مسجد پیغمبر؛ 43. نامه حضرت رسول به مقوقس؛ 44. ذکر نامه پیغمبر به قیصر روم؛ 45. نامه پیغمبر به پرویز بن هرمز و دریدن نامه پیغمبر و نفرین آن سرور بر آن کافر ابتر و اسیر شدن شهربانو؛ 46. ذکر نامه پیغمبر به مسیلمه کذاب و قرآن مسیلمه و قصه مناکحه او با سجاح و قتل آن لعین کافر به دست وحشی بعد از پیغمبر؛ 47. تحریف عثمان قرآن را و نوشتن زید بن ثابت از او نقل عبارات بعض تحریفات قرآن؛ 48. بیان محرقین قرآن و مطاعن معاویة بن سفیان؛ 49. نقل جفر نوشتن حضرت امیر و زیارت کردن چند نفر از اکابر شیعه همان کتاب را در محضر بعض ائمه هدا و اخبار جناب سید سجاد از علم جفر به بعض ملاحم و اخبار عوالم؛ 50. بدعت‌های زردشت و کتاب زند و پازند و ذکر این که در عالم سه کتاب غریبه نوشته شده؛ 51. در مصحف نوشتن جناب فاطمه زهرا و ذکر بعض از علوم غریبه که در اوست؛ 52. در حجت نوشتن و استدانه و قرض کردن و قواعد تمسک نوشتن و قصه عهد و بذل کردن آدم از عمر خود به حضرت داود؛ 53. ذکر تمسک نوشتن و شاهد گرفتن در نوشتن حجت؛ 54. در وثیقه نوشتن و قواعدی چند که مخصوص کاتبان و محرران است و این که کاتب پنج قسم است. مؤلف می‌باید در سال 1305ق به تألیف کتاب مشغول می‌بوده باشد چه در مجلس پنجاهم می‌نویسد: «خصوصاً در خزانه امام رضا و جناب امیر بسیار است از خطوط ائمه و کملین علمای سلف در پوست الان که سنه 1305 از عهد ائمه موجود است».