الاعتقادات

● الاعتقادات = اقل ما يجب اعتقاده على المكلف = العقيدة المفيدة / كلام و اعتقادات / عربی al-i‘tiqādāt = aqall-u mā yajib-a i‘tiqād-u-h ‘ala-l mukallaf = al-‘aqīdat-ul mufīda نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597-672 قمری naṣīr-od-dīn-e ṭūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201-1274) خواجه طوسی در این رساله که در پاسخ به سؤالی نگاشته، اقل اعتقاد مکلف را اعتقاد و تصدیق به آن حقیقتی می‌داند که در لا اله الا الله و محمد رسول الله نهفته است و خلاصه‌ای از آنچه این اعتقاد می‌طلبد را بیان کرده است و معتقد است این مقدار برای مردم عادی کافی است و نیاز به حصول معرفت عقلانی بر پایه بحث و فحص تفصیلی و اقامه براهین نیست و مباحث کلامی و فلسفی مطرح را در گرو دانستن شبهاتی می‌داند که ممکن است برای عوام در اثر شبهات بیش از فهم پاسخ آن باشد و باعث تزلزل ایمان آنها شود. عالم استدلال و دفع شبهات را میدان عالمان قوی بنیه دانسته و مردم عادی را بی نیاز از ورود به آن دانسته و اعتقاد به کلیات را برای آنان کافی می‌داند. در نهایت شرح آنچه را گفته است، به کتاب «قواعد العقاید» خود ارجاع می‌دهد. الذریعه آن را « اعتقادات» ثبت کرده و می‌گوید شاید این همان رساله‌ای باشد که شیخ سلیمان ماحوزی آن را به نام «وجیزة» نامیده است و در جای دیگر آن را «اقل ما يجب الاعتقاد به» نامیده که برداشتی از آغاز این رساله است. فیض کاشانی در دو کتاب خود «حقایق» و «قرة العیون» آن را به تمامه آورده است. آغاز: بسمله. اعلم ایدک الله ايها الاخ الصالح العزيز ان اقل ما يجب اعتقاده على المكلف فهو ما ترجمه قوله « لا اله الا الله محمد رسول الله» ثم اذا صدق الرسول فينبغی ان يصدقه فی صفات الله تعالى و اليوم الآخر و تعيين الامام المعصوم. و كل ذلك بما يشتمل عليه القرآن من غير مزيد و برهان انجام: تضربون كتاب الله بعضه ببعض انظروا ما ذا امركم الله به فافعلوا، و انهاكم عنه فانتهوا. فهذا تنبيه على منهج الحق و استيفاء ذلك شرحناه فی كتاب قواعد العقائد فاطلبه منه و الحمد لله رب العالمين و صلى الله على خير خلقه و آله اجمعين. چاپ: در نهایت کتاب تلخیص المحصل همراه با چند رساله دیگر خواجه؛ در احوال و آثار خواجه مدرس رضوی، ص 551، چاپ جدید؛ به کوشش فاطمه فنا، در گنجینه بهارستان، حکمت، تابستان 1376ش، صص 307- 309، با عنوان «رساله اعتقادی»؛ به کوشش محمد رضا انصاری قمی، میراث اسلامی ایران، دفتر هفتم، 1377، با عنوان «رسالة فی الاعتقاد الذی لابد لكل مكلف منه [الذريعة 266/2، 102/11 و 93/11 و 226؛ مجالس المؤمنين 208/2؛ ريحانة الادب 179/2؛ مكتبة امير المومنين 127/1؛ فهرستواره منزوی 122/9؛ دنا 13/2 (50 نسخه)] شرح و حواشی: 1- التحفة المحمدية فى شرح المقدمة النصيرية؛ شیرازی، عبدالنبی بن محمد مفید (-1192) 2- التحفة المحمدية (منتخب)؛ شیرازی، عبدالنبی بن محمد مفید (-1192)