النورية المثالية

● النورية المثالية = مثالیه نوریه / فلسفه / فارسی an-nūrīyat-ul mesālīya = mesālīye-ye nūrīye لاهیجی، بهاء الدین محمد بن علی، قرن 11 قمری lāhījī, bahā’-od dīn moḥammad-e bn-e ‘alī (- 17c) دارای عنوان‌های «اشراق و لمعه». وی از غیاث الدین منصور، میرداماد صدرالمتالهین و عبدالرزاق گیلانی (- 1080ق) یاد کرده است. مؤلف از خود بدین گونه «فقیر باب الله» یا «این بنده بی بها» یاد کرده است. در اشراق 4 میگوید: «قاضی میر حسین میبدی در شرح دیوان مولی (ع) گفته که یونس بن طبیان نقل کرده که در خدمت امام حسین (ع) نشسته بودم ...، و پس از نقل این سخن میگوید یونس از یاران حضرت صادق بوده و حضور حسین (ع) را درک نکرده تا به نشستن چه رسد. ظاهراً منشأ اشتباه او این است که چون در این حدیث تعبیر از حضرت صادق (ع) به ابی عبدالله کرده‌اند گمان کرده که مراد ابوعبدالله حسین (ع) است. لیکن جناب قاضی شافعی از این غلط‌ها معذور است». از «بعض عرفاء معاصرین» نیز در تفسیر آیه «و یلبسون ثیابا خضرا من سندس» نقل کرده که محتمل است ثیاب خضر کنایت از ابدان مثالیه برزخیه باشد. از رواقیان نقل کند که جابلقا و جابرسارا از مدائن عالم مثال دانسته‌اند و اشعاری از مولوی و عطار، و روایاتی از کلینی و شیخ طوسی درج کرده است. فهرست مطالب رساله مثالیه به ترتیبی و با عبارتی که مؤلف خود در دیباچه آورده این است: «در این شجره نور، انوار و اشراقات و لمعات و تفریع و خاتمه و خاتمة الخاتمه در تلو یکدیگر و بحذاء همدیگر بالیدن گرفت: نور اول - در بیان عالم مثال و اسامی آن و وجه تسمیه؛ اشراق اول-در تقسیم عالم مثال بر دو «قسم»: غیب امکانی و غیب محالی؛ نور دوم-در ذکر وساطت اشباح بین اجسام و ارواح؛ اشراق دوم-غیر قائم در عالم مثال قائم بذات است و رفع اشکال میر داماد در تصویر اخلاق مکتسبه؛ نور سوم-مدائن و اصقاع عالم مثال؛ اشراق سوم-قسمت و وسعت عالم مثال؛ نور چهارم-بیان اشکال عالم مثال بر مواعید روز رستاخیز؛ اشراق چهارم-محتوی سه لمعه و یک تفریع: لمعه اول-اثبات هر دو قسم عالم مثال غیب امکانی و غیب محالی ... و این لمعه از خصائص این رساله است. تفریع بیان تعلق نفوس ناطقه عالم شهادت به ابدان مثالی، لمعه دوم-ذکر کلمات حکما و عرفا به نثر و نظم، لمعه سوم-دلیل عقلی بر وجود عالم مثال؛ خاتمه-بیان رب النوع و این که مثل افلاطونی رب النوع است نه عالم مثال؛ خاتم الخاتمه-رفع غائله تناسخ در تعلق ارواح به اشباح». آغاز: بسمله، ستایش وافر بی همتایی را سزد که هستی موجودات صقع کونی ظلال ... مهر جود اوست و نیایش متکاثر بی مثلی را زیبید که صور کونیه عالم عنصری عالم مثال لمعات نور وجود او است ... و بعد این ذره بی قدر و بها بهائی لاهیجی حسب الامر بعضی از اخوان معنوی صورتی و مثالی از تحقیق عالم مثال و جهان اشباح ... می‌گوید ... درین شجره نور نور انوار و اشراقات و لمعات و تفریع و خاتمة و خاتمة الخاتمة در تلو یکدیگر شکفتن و بالیدن گرفت ... انجام: چون این مختصر مزجات ... نمایش یافته حق پژوهان استقبال آن بر خطا پوشی کنند و هفوات و زلات او را به جلباب اصلاح پوشند تا از جام یا من اظهر الجمیل ... راح نخستین نوشند، الحمدلله اولاً و آخراً و ظاهراً و باطناً و هو بكل شيء عليم. (تمت الرسالة المثالية النورية حامداً مصليا مسلما مستغفرا) چاپ: تصحیح جلال الدین آشتیانی (تهران، انجمن حکمت و فلسفه: 1350) [الذریعه 206/15 شماره 1363؛ فهرستواره منزوی 201/6 که آن را با «قندیل الخیال» قطب الدین محمد لاهیجی یکی دانسته؛ نسخه‌های منزوی 1475/1 و 1729/2]