نوادر الامثال

● نوادر الامثال = نوادر = نوادر نادری / ادبیات / عربی nawādir-ul amṯāl = nawādir = navāder-e nāderī نادر میرزا قاجار، 1242 - 1305 ؟ قمری nāder mīrzā qājār (1827 - 1888) اهداء به: محمد رحیم میرزا قاجار تهیه کننده شناسنامه نسخه حاضر (احتمالاً مرحوم گلچین معانی) و به تبع آن دکتر احمد مجاهد در مقدمه کتاب «خوراک‌های ایرانی»، کتاب حاضر را «نوادر الامثال» نامیده‌اند. ولی نوادر امثال فقط بخشی از این کتاب است که نادر میرزا آن را در موضوع نوادری چند در موضوعات مختلف نگاشته است. مرحوم بامداد در رجال خود کتاب حاضر را «نوادر نادری در امثال عرب» نامیده که تا حدودی دقیق‌تر است ولی قید «در امثال عرب» باز حاکی از این است که او شخصاً کتاب را بررسی نکرده است. به جز این باید از فهرست مختصری یاد کرد که مرحوم گلچین معانی برای چند نسخه از مجلس تهیه کرده و در آنجا نیز این کتاب را «نوادر الامثال» آن هم به فارسی نامیده است. این اطلاع اشتباه از آنجا به «الذریعه» و «فهرست نسخه‌های خطی فارسی» راه یافت و هر دو منبع کتاب را اثری به فارسی دانستند. اما وصف این اثر که نسخه منحصر به فرد آن همین است که اکنون معرفی می‌شود: کتابی به عربی است با دسته‌بندی بدون شماره فصل وغیره، که هر بخش آن عنوان «نوادر» دارد و در این موضوعات تنظیم شده است: -نوادر فی الامثال النادرة الصحيفه و الاشعار الرایغة المبنية المتعلقة بالامثال؛ -نوادر فصول قصار من بلاغات القوم و ما يشاكلها؛ -الخمريات من النوادر؛ -باب من النوادر فيما جاء في الشرب من الحکایات و المضحکات و الاشعار و المنادمات الحسنة يحتاج الاديب اليه؛ -باب من النوادر فى علم الغريب ... فيه اسرارا لا توجد الا في كتب شتى فقد لخصت من كل كتاب سطر ة و من كل بحر قطرة؛ -باب من النوادر يذكر فيه بعض ايام المشهورة فى العرب مع ذكر كل يوم شعرا (هذا هو الذى ذكره الينا نورى فى كتاب المسمى بمجمع الامثال و يذكر عقيبكل شعر غريبه المحتاج اليه ...)؛ -باب من النوادر فى الحكايات المستمحلة من اى فرقة كانت و قد اودعت فيه من العربية و الاعراب ما يصلح للموضع ...؛ -اما القصيدة فنوردها لحسنها و ندرتها. نادر میرزا برای این کتاب که باید آن را «نوادر نادری» نامید دیباچه‌ای نگاشته و در آن از کتاب به عنوان «نوادر» یاد کرده است(«و قد اتيت فی نوادری هذا»). وی در این مقدمه می‌گوید که کتاب را در ابوابی مرتب کرده و در هر یک نوادری قرار داده است. نادر میرزا نوادرش را به محمد رحیم میرزا قاجار ــ که از وی با القاب «فخر ارومة القاجار»، «ابو الفوارس»، «سراد ثغر الاسلام» و «صاحب السيف والقلم» ستایش نموده ــ تقدیم کرده است. وی همچنین به این‌که این اثر را در عصر ناصرالدین شاه می‌نگارد در همین دیباچه اشاره کرده و شاه قاجار را با اوصافی خاص ستوده است.