نوابغ الکلم

● نوابغ الکلم = الکلم النوابغ = الامثال / ادبیات / عربی nawābiġ-ul kalim = al-kalim-un nawābiġ = al-amṯāl زمخشری، محمود بن عمر، 467 - 538 قمری zamaxšarī, mahmūd ebn-e ‘omar(1075 - 1144) گفتارهای کوتاهی است ادبی ومسجع ومقفى ومشتمـل بـر صنایع لفظی درپند واندرز وموعظه، بدون ترتیب مخصوص واز گفته‌های خود زمخشری. این کتاب چند شرح دارد که غالباً در کشف الظنون یاد نشده و حاج خلیفه سه شرح آن را در زیر عنوان «نوابغ الكلم» یاد می‌کند و در ذیل عنوان «نصائح صغار» اشاره‌ای به شروح آن ندارد و نیز در ذیل این دو عنوان به اتحاد آنها اشارتی ندارد. اینک نام شرح‌ها: الف - شرح زمخشری (مؤلف) بر متن نصائح صغار (یانوابغ الكلم)(کشف الظنون چاپ فلوگل113/7، فهرست دارالکتب قاهره (چاپ 1927) 224/3)؛ ب - النعم السوابغ في شرح الكلم النوابغ از تفتازانی (فهرست دار الكتب قاهره 1927 چ 415/3 و چاپ 1962؛ فواد سید 243/2)؛ ج- شرح الكلم النوابغ از محمد بن دهقان بن علی نسفی، این شرح با عنایت و ترجمه و تعلیقات به زبان لاتین از هنریکوس البرنس قولنتز در رم به سال 1872 به چاپ رسیده است؛ د- شرح از موید بن موفق (زنده در 640)؛ هـ - شرح از بایزید بن عبد الغفار قونوی که در 983 از آن پرداخته است؛ و - شرح مولی محمد منشی شیخ الحرم مدینه؛ ز - السوابغ على النوابغ شرح نوابغ الكلم از رضی الدین محمد بن ابراهیم حلبی معروف به ابن الحنبلی؛ ح - شرح سعید بن محمد خادمی شارح قصیده برده. آغاز: بسملة اللهم ان مما منحتنى من النعم السوابغ الهام هذه الكلم النوابغ ناطقة بكل زاجرة وموعظة حاثة على كل عبرة موقظة، كأنى ألقن بها مجلة لقمان أو آصف بها حكمة أصف سليمان ... انجام: يدرون سحاب الامطار الدنيا محلوع عبرا مشحونه غیرا و الحمدلله اولا و اخرا. چاپ: مصر، 1287و1305ق؛ بیروت، 1306ق؛ پاریس، 1871م؛ نخستین بار به همت شولتنز در سال 1712منتشر گردیده [کشف الظنون 1978/2؛ الاعلام زرکلی 178/8؛ ذخائر التراث العربي 553/1؛ معجم المطبوعات 976/1؛ مخطوطات الادب في المتحف العراقی، ص 645-464؛ بروکلمان، ج 5، ص 232-233؛ دنا، ج 10، ص 825]