نل و دمن

● نل و دمن / شعر / فارسی nel va daman فیضی، ابوالفیض بن مبارک، 954 - 1004 قمری feyzī, ab-ol-feyz ebn-e mobārak(1548 - 1596) اهدا به: برهان ظفر ابوالمظفر شاه اکبر سومین مثنوی از «پنج گنج» اوست، در برابر «لیلی و مجنون» گنجه‌ای، گرفته از افسانه‌های هندی، در دلباختگی نل و دمن. گویا اکبر پادشاه (963-1014ق) به سال 993ق وی را به سرودن «خمسه»ای در برابر نظامی دستور می‌دهد و او هر پنج را یکجا آغاز می‌کند. جز آنکه تا سال 1003ق هیچک به انجام نرسیده بود و او در 4 ماه سال 39 پادشاهی اکبر (=1003ق) این یکی را در 4200 بیت به انجام می‌رساند. آغاز می‌شود با: حمد، مناجات، نعت، معراج، ستایش اکبر، تقریب ترتیب این افسانه افسون پرور، رنگ‌آمیز نگارستان عشق در این کارگاه خسرو فریب، بنیاد آتشکده عالم سوز و بیان تفی از راجه نل، افتادن خار ناشکیبایی در سینه دل، تدبیر وزیر در شناخت نبض بیمار عشق و شرح حسن دمن ... یکی از شیرین ترین داستان‌هایی است که از «مهابهارات» بیرون کشیده شده. داستان نل پادشاه اجین و دمن دختر راجه بهیم سین فرمانروای بید.(احمد منزوی) آغاز: ای در تک و پوی تو ز آغاز ×× عنقای نظر بلند پرواز / فکر تو به دل خیال بگداخت ×× اوج تو ز مرغ بال بگداخت انجام: «فیاض» از این طلسم سانی ×× تا چند کنی نفس درازی / این به که فسانه در نوردی ×× زان پیش که خود فسانه گردی / ای سوخته ضبط این نفس کن ×× بس کن ز حدیث عشق، بس کن چاپ: هند، لکنو، اسدی، 1287 قمری، به اهتمام میر اسدالله خان، حسب فرمایش محمد عبدالستار خان؛ هند، لکنو، نظامی، 1269 قمری، 2، به اهتمام: میرزا محمد مهدی علیخان بهادر؛ تهران، 1382ش، تحقیق سیدعلی آل داود [نسخه‌های منزوی 3284/4؛ الذریعة 326/19 و 855/9؛ تاشکند 774/8؛ دیوان هند 1468؛ میراث مشترک ایران و هند: 416-1 و 2-192]