النكت الاعتقادية

● النكت الاعتقادية = الرسالة الجوابية = المسائل و الجوابات = الاعتقادت / کلام و اعتقادات / عربی an-nukat-ul i‘tiqādīya = r.-ul jawābīya = al-masā’il wa-l jawābāt = al-i‘tiqādāt ؟ فخرالمحققین، محمد بن حسن، 682 - 771 قمری faxr-ol-mohaqqeqīn, mohammad ebn-e hasan (1284 - 1370) رساله مختصری است در اصول اعتقادی امامیه به صورت سؤال و جواب که با عنوان «فان قيل كذا، الجواب كذا» آمده؛ در پنج «فصل»: 1. معرفت خداوند متعال و صفات ثبوتیه و سلبیه؛ 2. عدل حکیم؛ 3. در نصب انبیاء و رسل و معجزه و عصمت؛ 4. در نصب امام و ائمه شیعه؛ 5. اعاده بعد از مرگ. این رساله با نام‌های گوناگون معرفی شده که از آن جمله «النكت الاعتقادية» است و همین نام باعث شده عده‌ای آن را به شیخ مفید نسبت دهند زیرا رساله‌ای دیگر با نام «النكت فی مقدمات الاصول» از شیخ مفید هست که در موضوع و شکل‌بندی کار شباهت تامی به این رساله دارد. این رساله در قالب 107 سؤال و جواب با عنوان «فان قيل - فالجواب» آمده و دیگری شامل 97 سؤال و پاسخ است که با عنوان «فان قال- قل» تنظیم شده است. نسبت دومی به شیخ مفید مسلم است ولی در نسبت این رساله به شیخ مفید هیچ قرینه‌ای یافت نشده است جز آنکه تفاوت بسیار زیاد نثر و نوع استدلال این دو رساله نافی این نسبت است. برخی آن را به علامه حلی نسبت داده و برخی از آن فخرالمحققین فرزند او دانسته‌اند که بیشتر به استناد نوشته‌ای است که بر برخی از نسخه‌ها دیده شده است. آنچه روشن است این که این رساله از مفید نیست ولی نسبت آن به دیگری نیازمند قرائن بیشتری است. رساله دیگری با عنوان «عقائد الفخرية» به فخرالمحققین نسبت داده شده که با این رساله متفاوت است. آغاز: الحمد لله رب العالمين ... اما بعد فهذه عقيدة قادنی الدليل اليها و قوى اعتمادی عليها جعلتها بعد التوضيح و التبيين تحفة لاخوانى المؤمنين تقربا الى الله الكريم و طلبا لثوابه الجسيم راجيا ان ينتفع بها الطالبون انه خير موفق و معين و رتبتها على فصول الفصل الاول فی معرفة الله تعالى و صفاته الثبوتية و السلبية ايها العاقل انزل نفسك منزلة المسئول فان قيل لك انت حادث او قديم؟ فالجواب حادث غير قديم و كل موجود سوى الله تعالى حادث ممكن غير قديم ... انجام: و كل ما اخبر به المعصوم فهو حق؛ و الا لم يكن المعصوم معصوما؛ فكل ما اخبر به النبى فهو حق. و هذا آخر ما اردنا ايراده فی هذه المقدمة و لنختمها بآية من كتاب الله العزيز و هی «سبحانك رب العزة عما يصفون و سلام على المرسلين و الحمد لله رب العالمين و صلى الله على محمد و آله اجمعين. چاپ: چندین بار به نام شیخ مفید چاپ شده، آخرین بار در ضمن مصنفات شیخ مفید چاپ شده است و در میراث اسلامی، دفتر چهارم، با نسبت به فخرالمحققین نیز به چاپ رسیده است؛ این کتاب به این صورت و با این نام، با نسبت آن به شیخ مفید، اولین بار در بغداد توسط مرحوم هبة الدين شهرستانی ، توأم با تصحیح ایشان درسال 1343ق چاپ گردیده است؛ دانش پژوه آنرا به فارسی در آورد و با متن در تهران به سال 1324 و با نسبت به مفید به چاپ رسانده است. [الذریعه 302/24؛ فهرست آثار خطی شیخ مفید در کتابخانه آیت الله العظمی مرعشی نجفی رضا مختاری، 1413هـ ، ص (145-149)؛ النکت فی مقدمات الاصول: دارالمفید للطباعة و النشر، بیروت 1414 هـ ، تحقیق؛ سید محمد رضا حسینی جلالی، ص 8 (رساله دوم از مجموعه 10)؛ ریاض العلماء 193/2 و 77/5؛ ریحانة الادب 306/4؛ مقدمة کتاب تجرید الکلام؛ الشیخ المفید و عطاؤه الفکری الخالد 142-149؛ معجم التراث الکلامی 418/5 و 78/5]