نقد الاصول و تلخیص الفصول

● نقد الاصول و تلخیص الفصول = المنطق (رسالة فی ...) / منطق / عربی naqd-ul uṣūl wa talxīṣ-ul fuṣūl-il = manṭiq (r.-un fī ... ) طهرانی، محمد یوسف بن حسن، قرن 12 قمری tehrānī, mohammad yūsof ebn-e hasan (- 18c) تاریخ تألیف: شنبه 22 جمادی الثانی 1104ق مشتمل است بر چهار«جزء»: جزء 1. فی الکلی ای ایساغوجی، دارای سه فصل؛ 2. فی القیاس، حاوی سه فصل؛ 3. فی البرهان، شامل هشت فصل؛ 4. فی باقی الصنایع. مؤلف کتاب را در جزء سوم ختم و چهارمین جزء را موکول به وقت دیگری کرده است که احتمالاً اوراق پس از آن همان جزء 4 باشد. نامبرده این کتاب را از «الفصول فی المنطق» خویش خلاصه نموده و مقولات عشر را بر آن افزوده است. این رساله به روش قدما و بیشتر ناظر به منطق شفا است و از اشارات هم در آن یاد شده است. محمد سعید لاهیجانی نویسنده نسخه ش 712 د الهیات تهران این رساله را در پایان نسخه «منطق اولیاء» خوانده و در ص ع نسخه ش 780 د هم این نام آمده و ضیاء الدین دری اصفهانی در پایان همین نسخه در 1352ق نوشته که این رساله از ملا اولیاء محشی شفا است و او در همین حاشیه (فصل 1 مقاله 5 در تحقیق معنی جزئی و کلی ص 475 چاپ سنگی شفا) در دو جا چنین گفته است: «کما بیناه فی رسالة المنطق - و بیناه ايضا فی تلک الرسالة». آغاز: بسمله. و به نستعين و ثقتی اللهم اهدنا للتی هی اقوم و استعملنا بما هو اسلم و صحيح بما عندک یقینا و استصلح بقدرتك ما فسد منا ... اما بعد فانی کنت فیما مضى قد انشا رساله في المنطق مستقصيا في تبيين اصوله مجتهدا في تحرير ابوابه و فصوله مقتصرا على ما تقرر عليه آراء الاقدمين مراعيا لترتيب كتبهم، غیرانی قد اسقطت المقولات العشر المدعوة بلسانهم قاطيغورياس لطولها و قلة الجدوى بها و كنت قد قيدت عليها في قيود يحتاج اليها ثم بعد زمان سنح ان الاحرى ان افصل ما فيها و في حواشيها اضيف اليه مزايا و اجعل منه رسالة حاوية يليق بهذا الفن حاوية عما افتراه الشك و الظن ... فاخذت في ذلك ... ان اوسمه بنقد الاصول و تلخيص الفصول ... و مرتب على اربعة اجزاء ... انجام: فانه نفس المبادى بل العقل النظرى الهيولاني الكامل كما ذكر نا فقد اتينا بطلبنا و وفينا بما وعدنا به بحسن توفيقه و بانقضائه الختمت الاجزاء الثلثة راجيا من فضله توفيق الحاق الجزء الرابع في باقي الصنائع و قد فرغ منها مؤلفها الفقير الى الله الغنى محمد بن الحسين المدعو بيوسف الطهرانى يوم السبت الثانی و العشرين من شهر جمادی الثانى من سنة اربعة و مائة بعد الالف و الحمد الله رب العالمين. [الذريعة 273/24؛ مكتبة امیرالمؤمنين 481/4]