نصیحت نامه سلیمانی

● نصیحت نامه سلیمانی = حفظ الصحه / طب / فارسی nasīhat nāme-ye soleymānī = hefz-os sehha محمد حکیم بن مبارک، ق 10 قمری mohammad hakīm ebn-e mobārak(- 16c) اهدا به: سلیمان قانونی سلطان عثمانیفرزند سلطان سلیم عثمانی (- 974ق) تاریخ تألیف: شب سه‌شنبه ذیقعده 929ق با تورق در متن می‌توان دریافت که کتاب برای سلیمان قانونی سلطان عثمانی (- 974ق)، فرزند سلطان سلیم عثمانی (-926ق) و نوه سلطان بایزید عثمانی (-918ق) نگاشته شده است و هنگامی که پادشاه برای پرهیز از ابتلاء به وبای پیش آمده در استانبول تصمیم می‌گیرد به ییلاق برود از سلطان عذر خواسته و به جای آن به نگارش این رساله پرداخته است. در مقدمه دارد که پزشک شاه سلیمان و نیاکان او بوده است که مراد سلطان سلیم پدر و سلطان بایزید نیای اوست. رساله دارای نگارشی روان و دلکش است که مقدمه را با آیاتی از قرآن که درباره سلیمان نبی است آغاز شده و ضمن ستایش با این آیات، گوشه چشمی هم به اشتراک نام پادشاه با نام سلیمان نبی داشته است و یادکردهای او در همه جای کتاب از جمله در مقدمه، نشان آشنایی کامل او بر دانش قرآنی دارد. علی رغم حجم اندکش، اطلاعات تاریخی و اجتماعی و مذهبی خوبی از روزگار خود به دست می‌دهد. در جای جای آن از اشعار شاعران بزرگ همچون حافظ استفاده کرده و کمتر از فردوسی و نظامی. مؤلف در رویارویی فلسفه و دین، جانب دین‌باوران را می‌گیرد و بخشی از حکمت و پزشکی را که مغایر با اصول دینی است نمی‌پذیرد؛ گرچه گاهی که کمی تعصب دینی او کاهش می‌یابد، مثلاً در بحث شراب، علی رغم اشاره به حرمت آن، مزایای آنرا برمی‌شمارد و آداب «شراب‌خواری» را یاد می‌کند و صادقانه گرایش خود را به استفاده از آن بیان می‌کند. نام کتاب در فهرست «حفظ الصحه» یاد شده ولی خود مؤلف نظری دیگر دارد و گرچه در آغاز به موضوع کتاب که حفظ الصحه در ایام وباست می‌پردازد و شاید همین باعث اشتباه شده اما در بخش پایانی مقدمه می‌گوید: «و جهت اظهار صدق این دعوی بر ضمیر منیر صغار و کبار روزگار این نصیحت نامه سلیمانی نوشته شده جهت حفظ صحت در ایام وبا و فساد هوا ... بدان که این کتاب نصیحت نامه مشتمل است بر مقدمه‌ای و مقصودی و خاتمه ای». آغاز: سپاس بی قیاس پادشاهی را سزد که پادشاهی دو جهان به یک طلب به بنده مؤدب خود یعنی حضرت سلیمان بخشید: رب الغفر لی و هب لی ملکا لاینبغی لاحد من بعدی انک انت الوهاب. وجود سر لطیف هوا را که جهت ترویح روه هر قوی و ضعیف مهیا کرده بود مرکب بادپای عساکر نصرت مآثر او گردانید ... سپاس بی قیاس پادشاهی را سزد که پادشاهی دو جهان به یک طلب به بنده مؤدب خود یعنی حضرت سلیمان بخشید: رب الغفر لی و هب لی ملکا لا ینبغی لاحد من بعدی انک انت الوهاب. وجود سر لطیف هوا را که جهت ترویح روه هر قوی و ضعیف مهیا کرده بود مرکب بادپای عساکر نصرت مآثر او گردانید ... انجام: سلطان که بود سایه رحمان رحیم×× باشد به صفات ذات موصوف مقیم / هر کار سلطان بکند خوش باشد×× زان روی که کار او بود کار حکیم. تم بفضل الله و الحمد لله علی اتمام و الصلوة علی رسوله خیر الانام و آله و صحبه خیر الکرام فی لیلة الثلاثاء من شهر ذی القعدة المبارک علی ید کاتب مؤلفه الفقیر الی الله الغنی الکریم ابن المبارک محمد الحکیم رحمه الله المنان فی سن عام سنة تسع و عشرین و تسع مائة ختم الله بالخیر. چاپ: گنجینه بهارستان، بخش علوم و فنون-1، قسمت پزشکی-1، به کوشش مرکز پژوهش‌های کتابخانه مجلس شورای اسلامی، تهران، تابستان 1386ش، با تصحیح دکتر سید حسین رضوی برقعی، صص 481- 561 [مقدمه دکتر سید حسین رضوی برقعی بر نصیحت نامه سلیمانی در گنجینه بهارستان؛ فهرستواره منزوی 3417/5]