نسیم السحر فی خصائص اللغة

● نسیم السحر فی خصائص اللغة / لغت / عربی nasīm-us saḥar fī xaṣā’iṣ-il luġa ثعالبی، عبدالملک بن محمد، 350 - 429 قمری s̱a‘ālebī, ‘abd-ol-malek ebn-e mohammad (962 - 1038) به نام: ابوالفتح حسن بن ابراهیم ضمیری این رساله مهم از آثار دانشمند لغت‌شناس مشهور، «أبو منصور ثعالبی» است، در این اثر طی فصل‌های کوتاهی، لغت‌هایی را گردآوری نموده و به توضیح معانی آنها پرداخته است. در برخی منابع، چون کشف الظنون مؤلف ناشناخته مانده و در برخی دیگر به نام ابو منصور نعمانی آمده است، به نظر می‌رسد به علت تشابه اسمی بوده باشد. آقای حائری در فهرست مجلس (ج 365/9) نسخه‌ای از نسیم السحر را از ابو منصور نعمانی دانسته و در جلد 1089/10 مؤلف را مردد بین دونفر آورده است: ابومنصور نعمانی، حسن بن ابراهیم ضمیری. نسیم السحر دارای پنجاه و شش «فصل» اصلی و چند فصل فرعی است بدین قرار: فصل 1. فی التنزيل و التمثيل عن ثقاة الامه؛ 2. في اشياء يختلف اسمائها باختلاف الوانها؛ 3. تقسيم الجودة: يقول العرب درهم جيد؛ 4. تقسيم اللين: ثوب لين؛ 5. تقسيم الشده: يوم عصب؛ 6. تقسيم كثرة: مال لبد؛ 7. تقسيم قلة؛ 8. تقسيم السعه: ارض و اسعه؛ 9. فی تقسیم الحده و الطراوة؛ 10. فی تقسيم الخلوقه و البلی؛ 11. فی تقسیم القدم: بناء قدیم و دینار عتیق؛ 12. فی تقسیم خيار الاشياء؛ 13. تفسير خلوص (دنبال فصل 13 دو فصل دیگر در معانی مناسب با موضوع فصل 13)؛ 14. فيما لاخير فيه من الاشياء (و فصلی در الفاظ و معانی مناسب)؛ 15. اقسام ملاء و امتلاء؛ 16. فی اقسام خلقت اشیاء؛ 17. تقسيم البياض على ما يوصف به؛ 18. تقسيم حمرة؛ 19. اقسام آثار الاشیاء علی الید؛ 20. اقسام انوف الحيوان؛ 21. تقسيم شفاه (لبها)؛ 22. اقسام عض (گزیدن‌ها)؛ 23. اقسام سینه‌ها؛ 24. اقسام ثدی (پستانها)؛ 25. تقسيمات ذكور (حيوانات نر)؛ 26. تقسيم آن مخصوص حيوان ماده؛ 27. تقسيمات نكاح؛ 28. اقسام تشهیات (خواستن‌ها)؛ 29. اقسام فضولات حيوان؛ 30. تقسيم جلود (پوست‌ها)؛ 31. اقسام تخم‌ها؛ 32. تقسيم روایع (بوها)؛ 33. انواع تغیر و فساد؛ 34. اسماء وسائل تحریک و نقل اشیاء؛ 35. انواع اشاره؛ 36. تقسیمات و انواع راه رفتن حیوانات؛ 37. تقسیمات و انواع جستن در حیوانات؛ 38. ترتیب دویدن اسب؛ 39. اسماء درجات راه رفتن شتر؛ 40. انواع زدن (نواختن) بر چیزها؛ 41. انواع افکندن و دور انداختن؛ 42. انواع صداها و آوازها؛ 43. اسماء انواع تکه‌ها و قطعه‌ها؛ 44. اسماء انواع صدا کردن و دوتا کردن؛ 44. اقسام سوراخ کردن؛ 45. اقسام شکستن؛ 46. نام‌های بریدن و قطع؛ 47. نام‌های اقسام یافتن؛ 48. اقسام دوختن با وسائل مختلف دوخته شده؛ 49. اقسام تخت و سریر؛ 50. نام‌های اقسام ریسمان؛ 51. اقسام اجتماعات و گروه‌های مردم و حیوان؛ 52. اقسام باران؛ 53. نام‌های اقسام بیرون آمد و روان شدن آب؛ 54. اقسام رودها؛ 55. انواع و نام‌های جایها و خانه‌های حیوان؛ 56. نام‌ها و انواع چادرهای عرب. آغاز: بسمله، اما بعد حود الله الذى هو اول القرآن و آخر دعوی اهل الجنان و الصلوة على رسوله مصباح الامه و كاشف كل غمه فان بقاء الشيخ الفاضل الاوحد ابى الفتح حسن بن ابراهيم الضيمرى اطال الله بقاء و ادام نعمائه نسيم الصباعلى الكبد المكروب و ترياق سم الهموم و قد طال ما اشتقت اليه چاپ: در مجله المورد البغدادية، عدد1-2، محقق: ابتسام مرهون الصفار، چاپ اول، ص127-142، 1390.