نبراس الضياء و تسواء السواء فی شرح باب البداء و اثبات جدوى الدعاء

● نبراس الضياء و تسواء السواء فی شرح باب البداء و اثبات جدوى الدعاء / کلام و اعتقادات / عربی nibrās-uḍḍīyā' wa taswā'-us sawā' fī š.-i bāb-il badā' wa iṯbāt-i jadwa-d du'ā' میرداماد، محمد باقر بن محمد، - 1041 ؟ قمری mīrdāmād, mohammad bāqer ebn-e mohammad(-1632) به درخواست: محمد حسین چلبی رساله حاضر درباره مسأله بداء و از مهمترین آثار کلامی میرداماد به شمار می‌آید، به طوری که در آثار اندیشمندان پس از وی تأثیر چشمگیری داشته است. میرداماد این اثر را به درخواست شاگردش محمد حسین چلبی نوشته، و آن را در یک «مقدمه» تحت عنوان «اقتصاص و حکومة» و سه «بخش» کلی تنظیم کرده است. مؤلف در مقدمه با نقل کلام فخر رازی در کتاب المحصل (که شیعه را متهم کرده که با استفاده از دو اصل بداء و تقیه خود را از هر اشتباه و کذبی مبرا می‌دانند) و پاسخ خواجه نصیر الدین طوسی در نقد المحصل، به رد کلام فخر رازی پرداخته و نظر خواجه را در مسأله تقیه مورد قبول و در مسأله بداء مورد اشکال قرار داده است. در بخش اول کتاب، امامت ائمه اثنا عشر محرز دانسته شده، و ادله اثبات امامت بر دو پایه استوار شده است: 1) احادیث و اخبار فضائل ائمه اثنا عشر؛ 2) مثالب و کژی‌های موجود در جانشینان دروغین خلافت. در بخش دوم بحث اصلی رساله درباره بداء بدین ترتیب مطرح شده است: 1) ذکر اخبار وارده در مسأله بداء؛ 2) بررسی لغوی واژه بداء و عدم انکار استناد آن به خداوند؛ 3) طرح بیانی مسأله بداء. بخش سوم یک بخش فرعی و استطرادی است که به حصول کثرت از وحدت از رهگذر مسائل حروف و اعداد اشاره شده است. مؤلف سخنان خود را با عنوان‌های: تعقیب، استبصار، تذلیل، شک و تحقیق، تذکرة، تکشاف، تفصلة، استیقاظ، استصباح، لحاقة، استتمام، استضائة، رائحة و تکملة آورده است. نام کتاب در الذریعه و فهرست نامه‌های نسخه‌های خط «نبراس الضیاء فی معنی البداء» ضبط شده است، اما در مقدمه مؤلف و در نسخه چاپ میراث مکتوب «نبراس الضیاء و تسواء السواء فی شرح باب البداء و اثبات جدوى الدعاء» آمده است. میر سید احمد علوی و ملا علی نوری حواشی و تعلیقاتی بر این کتاب نوشته‌اند. (ابوالفضل حافظیان) آغاز: سبحانک اللهم و بحمدک تعالی جدک و تعاظم مجدک ... اما بعد، فان افقر المربوبین احوج المقاقین ... يقول ان الصديق الصراح ... انجام: احاطة تدبيره الفياض فى جهتى المبداء و المنتهى و اعتباری العفاليه و الغائيه و حيثيه الاوليه والاخرويه بالنظر الى جناب العلى. چاپ: این رساله، با تحقیق و تصحیح آقای حامد ناجی، به ضمیمه حواشی و تعلیقات مؤلف و میر سید احمد علوی و ملا علی نوری، به سال 1374ش، به وسیله مؤسسه انتشارات هجرت با همکاری دفتر نشر میراث مکتوب به چاپ رسیده [الذریعه 38/24؛ اعیان الشیعه ج 44-14؛ ریحانة الادب 120/4]