نان و خرما

● نان و خرما / شعر / فارسی nān va xormā پروانه، ق13 قمری parvāne(- 19c) تاریخ تألیف: 1230ق مثنوی است در ذکر سوانح سفر حجاز آمیخته به پند واندرز شامل دو هزار و پانصد بیت که در تتبع نان و حلوای شیخ بهائی سروده شده است، چنان که ناظم می‌گوید: «در بوادی بسکه سرگردان شدیم ×× در مآل کار خود حیران شدیم / بود باآن آبهای تلخ و شور ×× در بیابان نان و خرمایی ضرور / شیخ ماچون نان و حلوا گفته بود ×× با بهادر معانی سفته بود / نان و خرما ساختیم شیرین چو قند ×× تافتد در ذوق اهل دل پسند ... / من درین دردانه‌های بی بها ×× از بهائی کرده ام کسب ضیا». سال تصنیف این منظومه 1230 هجری است، و این بیت ماده تاریخ آن است: «نظم موزون ولطیف ای نکته‌دان ×× بی سردشمن (=د) بود تاریخ آن». صاحب این منظومه که از شعرای نیمه اول قرن سیزدهم هجری است، «پروانه» تخلص داشته واز سادات علوی بوده و طریقه تصوف راباطل می‌شمرده، از فلسفه و ریاضی و طب و اصول وفقه و تفسیر نیز آگاهی داشته است. بعضی ابیات که معرف حال و مبین تخلص ونسب اوست نقل می‌شود: تخلص: گردهی پروانه را پروانگی×× می‌کنم ازماسوی بیگانگی / طوطی طبعم سحرخیزی کند×× دردم شکرت شکرریزی کند؛ نسب: نسبتی داریم ما با مرتضی×× آن درخشان نجم برج ارتضا / گفت شاه هر فقیر وهرغنی×× بامن محزون تو فرزند منی؛ معلومات: مدت عمرم به نادانی گذشت×× جمله درفکر پریشانی گذشت / گاه در تحصیل علم فلسفه ×× گاه در تحصیل دنیا ازسفه / گاه در تحریر اوراق کتاب ×× گاه در درس مجسطی وحساب / گاه در فکر اصول وفقه وطب ×× گاه در دنبال تفسیر ای محب؛ ذم صوفیه: شعر وصف مثنوی از شیخ نیست ×× گربود هم باعث توبیخ نیست / گفته گروه وصفی بشان صوفیه ×× بوده ازخوف زمان صوفیه / صوفیان هستند چندین طایفه ×× اهل باطن کم بود زین طایفه / چون شدی اینجا مرید بایزید×× می‌شوی محشور فردا با یزید / صوفی از خرقه ندانی خویش را ×× خرقه پشمی ندیدی میش را / کف نمودن گاه وجدت ای دغل ×× فخر نبود کان بود وصف جمل / خدعه را بگذار و بگذر زین اصول×× شرمی آخر ازخدا و ازرسول / اعتقاد فاسد و رای سقیم ×× باز دارد از صراط مستقیم. (گلچین معانی) آغاز: حمد بیحد و سپاس بی قیاس×× هم ستایش کان بود محکم اساس / مر خداوند قدیم لایزال ×× بی شبیه و بی نظیر و بی مثال [نسخه‌های منزوی 3368/4]