نامه نامی

● نامه نامی / ادبیات / فارسی nāme-ye nāmī خواند میر، غیاث الدین بن همام الدین، 880-942قمری xānd mīr, qīyās-od-dīn ebn-e hammām-od-dīn (1476 - 1536) تاریخ تألیف: 925ق رساله‌ای در بیان نامه‌ها وانشاءات ادبی ومسجع به صورت آموزشی که در سال 925ق برابر با جمله «منشآت لطیفه» نگاشته ودر یک «مقدمه» ویک «عنوان» ونه «سطر» تنظیم شده است ودر آن نامه‌هاییکه به طبقه اصلی، مکاتیب اشراف، نامه‌های اواسط الناس، صاحبان حرف (همانند صرافان، قنادان، عطاران، خبازان، آشپزها، قصابان ...)، تهنیت وتعزیت، ایراد رباعیات ومعمیات نوشته می‌شود آموزش داده شده است.فهرست اجزاء کتاب: لفظ اول از عنوان در بیان بدایت ظهور صنعت کتابت و ذکر ابتدای مکاتیب باسماءالله و بعضی دیگر از رسوم کتاب واملاء وانشاء؛ لفظ دوم از عنوان دربیان ترتیب تقسیم سطور و تتمیم؛ سطر 1. درایراد مکتوبات که به طبقه اعلی از طبقات برایا نویسند، و این سطر مشتمل است برهفت «لفظ»: لفظ 1)ذکر خطاب وجواب سلاطین عالیجناب، 2) ایراد مراسلات امرای جلالت نهاد، 3) مراسله صدور منشرح الصدر، 4) مراسلات وزرای آصف صفات، 5) ایراد مکاتیب پروانه چیان، 6) ایراد خطاب و جواب منشیان بلاغت مآب، 7) مخاطبه و مجاوبه مستوفیان؛ سطر 2. در تحریر مکاتیب اشراف برایا مشتمل برچهارده «لفظ»: 1) مراسلات سادات صاحب سعادات، 2) مکاتیب مشایخ عظام، 3) درباب خطاب و جواب علمای افادت مآب، 4) مکتوبات قضات، 5) درخطاب و جواب اهل احتساب، 6) ذکر مراسلات فضلا، 7) در باب اشعار به مراسلات ناظمان اشعار، 8) در تحریر مکاتیب واعظان، 9) بیان رقعه‌هایی که به خطبا توان نوشت، 10) در کیفیت تحریر امامان مساجد و پیشنمازان معابد، 11) در ایراد مکتوبات اطباء، 12) ذکر مکاتیبی که به منجمان توان نوشت، 13) در مخاطبه و مجاوبه حافظان، 14) درتحریر خطوطی که به خطاطان توان نوشت؛ سطر 3. در ایراد مکتوباتی که به اوساط الناس مناسبت داشته باشد، در هشت «لفظ»: 1) درخطاب وجواب ارباب ولایات ودهقین، 2) درایراد عقود سطور که به صاحب عیار توان فرستاد، 3) در تحریر نقوش که مناسب نقاشان و مصوران تواند بود، 4) درمکاتیبی که تجاربه هم توانند نوشت، 5) در طرح ابنیه خطاب و جواب معماران، 6) در تحریر صحفی که به صحافان و مجلدان توان فرستاد، 7) بیان خطاب وجواب اصحاب قبضه و تیراندازان، 8) درایراد مکتوباتی که از اوتار سطور آن نوایی بیرون آید که مناسب خوانندگان واهل سازباشد؛ سطر 4. درایراد مکاتبات محترفات مشتمل برده «لفظ»: 1) درایراد کلمات که لایق زینت گوش هوش صرافان تواند بود، 2) درایراد کلمات حلاوت نهاد که به جماعت قناد توان فرستاد، 3) در تعبیر از انفاس مشکین اقتباس که مناسب مکاتیب عطاران توان بود، 4) ذکر مراسلات خبازان، 5)ذکر مخاطبه و مجاوبه آشپزان، 6) درخطاب وجواب جماعت قصاب، 7) در مخاطبه و مجاوبه رنگرزان، 8) در بیان آنکه رقعه سرا جان را به کدام عبارت زینت دهند، 9) ذکر آنکه مکتوب درودگر آنرا برتخته انشا چگونه طرح باید نمود، 10) درایراد مکتوباتی که از عبارات آن نفحاتی دمیدن گیرد که موجب اشتعال محبت آهنگران شود؛ سطر 5. در ایراد تهنیت نامه‌ها، در سه «لفظ»: 1) در تهنیت مناصبی که تعلق به طبقه اعلی از طبقات برایا دارد، 2) در تهنیت مناصبی که تعلق به طبقه اشرف دارد، 3) درایراد تهنیت نام‌هایی که به منصبی منسوب نیست؛ سطر 6. در ایراد تعزیت نام‌ها، در سه «لفظ»: 1)بیان رقعه‌هایی که در تعزیت طبقه‌ای از طبقات اربعه مذکوره توان نوشت، 2) بیان تعزیت نام‌ها که به طبقه اشرف از طبقات انسانی اختصاص داشته باشد، 3) در تحریر تعزیت نام‌هایی که به هیچ طبقه از طبقات مذکور مخصوص نتواند بود؛ سطر 7. درایراد رقعه‌های متفرقه و منشآت متنوعه، مشتمل بردو «لفظ»: 1) درتحریر رقعه‌هایی که بنابر سببی به بعضی از مخادیم و اعزه نوشته شده، 2) در ایراد منشآت متنوعه که آنرا نه نامه توان گفت ونه رقعه؛ سطر 8. در تحریر مناشیر در چهار «لفظ»: 1) در انشای نشان‌هایی که به طبقه اعلی متعلق است، 2) در ایراد احکام مناصبی که بطبقه اشرف اختصاص داشته باشد، 3) ذکر مناشیری که بطبقه اوسط مناسبت داشته باشد، 4) در ایراد فتحنامه‌ها و سایر مناشیر اصحاب تاج و سریر؛ سطر 9. تتمیم، مشتمل بردو «لفظ»: 1) در ایراد رباعیات و قطعات که درهر باب گفته شده، 2) در ایراد معمیات و تواریخ وقایع. مؤلف در پایان لفظ دوم ازعنوان می‌نویسد: «مخفی نماند که رباعیات اوایل مکتوبات به تمام نتیجه فکر این خامل الذکرست، و سایر رباعیات و ابیات که در محال مناسبه اندراج یافته اکثر همان حکم دارد، و آنچه از منظومات طبع این بی بضاعت نیست، درمتن یاحاشیه اشارتی بآن رفته ...».(گلچین معانی) از آن برمی‌آید که او در هرات می‌زیسته و در زمان امیرعلی شیر تولیت موقوفاتی داشته است، فرمان کتابداری و کلانتری هنرمندان کشور برای خواجه کمال الدین بهزاد مورخ 27 جمادی الاول 929ق در آن هست همان‌که در دیباچه روضات الجنان اسفراینی (2: 31) چاپ شده است. یکی از نامه‌ها در آن مورخ 922 است. این کتاب به جهات دارا بودن تعدادی از نامه‌های تاریخی و اسناد و فرامین آن عصر در مورد ایران شرقی و غربی و ماوراء النهر ذی قیمت است. [نسخه‌های منزوی 2121/3]