ناظر و منظور

● ناظر و منظور / عرفان و تصوف، شعر / فارسی nāzer va manzūr جمالی اردستانی، جمال الدین محمد، 814 - 883 ؟ قمری jamālī ardestānī, jamāl-od-dīn mohammad (1412-1479) تاریخ تألیف: 882 یا 883ق مثنوی است در 508 بیت آمیخته به نثر که در آن داستان مرگ سلطان بزرگ سلسله آق قویونلو اوزون حسن را که در 882 ق رخ داده به همراه جانشینی سلطان خلیل آورده و لذا این مثنوی باید در سال 882 و یا 883ق سروده شده باشد زیرا جمالی به مرگ سلطان خلیل، پسر و جانشین اوزون حسن که یکسال بعد از پدرش کشته شد، اشاره‌ای نکرده است و این تاریخ آنچه در سال وفات جمالی در 879ق گفته شده را کاملاً نفی می‌کند. او در بخش اول به سلطان خلیل توصیه و نصایحی دارد که به رعیت‌پروری و لزوم رعایت عدالت و پرهیز از ستم و حسادت پرداخته و او را از غرور بر حذر داشته و خواسته است که روش و سیرت پیامبر (ص) و امام علی (ع) را در پیش گیرد. در بخشی دیگر بعد از تفسیر آیت سوره نور و شرح اتصال نور پیامبر به خداوند و چگونگی ایجاد جهان هستی پرداخته و در ادامه پس از نقل «ناد علیا مظهر العجایب» به وصف حضرت علی می‌پردازد. داستان اسحاق نبی که نبوت را میان یعقوب و برادرش عیص به فروش می‌گذارد و داستان تغییر قبله مسلمانان و شرح ابیاتی از جلال الدین رومی و تضمین اشعاری از کاتبی نیشابوری شاعر معاصرش، بخش‌های دیگر این رساله را تشکیل می‌دهد. انتخاب نام این رساله با عنوان «ناظر و منظور» به اثر کاتبی به نام «مجمع البحرین» که مقدمه‌ای با عنوان «ناظر و منظور» داشته، نظر دارد. آغاز: بسمله. در معنی «الله نور السموات و الارض مثل نوره كمشكوة فيها مصباح المصباح فی زجاجة الزجاجة كانها كوكب دری يوقد من شجرة مباركة ... و معنی حدیث عدل ساعة خير من عبادة سبعين سنة که از لب و دندان درر بار حضرت سید الاخیار و الابرار محمد مصطفی (ص) بیرون آمده حاضر نظم و اشارت باش. زبان می‌گشایم به حمد کریم ×× به حمد کریم رحیم قدیم / کریمی که بی فکر بی انتظار ×× یتیمی به قدرت کند شهریار ... انجام: قبول تو بادا دعای غریب ×× به حق لقا و رضای حبیب / که ناظر ز منظور گردد تمام ×× به معنی و صورت یقین و السلام چاپ: تهران، انتشارات کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1389ش، تصحیح امیر سروری، رسائل پیر جمال اردستانی، دفتر دوم، صص 283- 310