ناسخ التفاسیر

● ناسخ التفاسیر / تفسیر / فارسی nāsex-ot tafāsīr عصار، محمد بن محمود، 1264؟ - 1356 ؟ قمری ‘assār, mohammad ebn-e mahmūd (1848 - 1937) تاریخ تألیف: 1355ق مفسر درباره انگیزه تألیف چنین می‌گوید: «آنچه از کتب معروفه به نظرم آمده خصوصاً کشاف و مجمع البیان و روح البیان و انوار التنزيل بیضاوی و غیر اینها را کلاً مشتمل بر زوائد و تطویلات غیر لازمه دیدم چه آنچه از بابت ادبیت و عربیت در تفاسیر ذکر می‌شود چون در کتب نحویه و صرفیه نوشته شده لازم نیست بلکه ذکر آنها در تفاسیر اسباب اختلال حواس و اضطراب فهم معانی ظاهری و باطنی و تأویلی آیات شده و می‌شود و همچنین ذکر اختلاف قراآت در بعض آیات که مستقلاً در علم قرائت القرآن نوشته شده مفسر را مستغنی از ذکر آنها می‌نماید و لهذا این بنده متعرض آنها نشده و اختصار به آنچه باید حقاً و حقیقتاً در تفسیر محتاج به آنهاست نموده و به عبارت‌سازی و قافیه‌پردازی نپرداخته به همین جهت فارسی می‌نویسم تا نفعش عام و شامل خواص و عوام گردد ... و فرنگی‌ها فوائد این امر را ملتفت شدند و به تحصیل و تسهیل علوم پرداختند این بنده نیز به تخلیص علوم از زوائد و تطویلات به پردازم ... مقدمه عرضه می‌دارم آن چیزهایی را که مفسران گفته‌اند اعم از این که گفته آنها را صحیح یا فاسد بدانم متعرض آنها نمی‌شوم مگر این که فکری غیر از آنچه فرموده‌اند داشته باشم اشاره به آن می‌نمایم مثلا اهل تفسیر نوشته‌اند که چرا سوره الحمد را فاتحة الکتاب می‌گویند به جهت این که اول چیزی که از قرآن خوانده و دیده می‌شود یا چرا سوره حمد را سبع المثانی فرموده‌اند برای این که دو مرتبه نازل شده این بنده متعرض مقالات آنها که صحیح گفته‌اند یا باطل، نمی‌شوم ولی در وجه تسمیه سبع المثانی احتمال می‌رود که کسی آن را نگفته متعرض می‌شوم و همچنین در سایر موارد و نیز اشارات و نکاتی را که در بعض اخبار ملتفت شده‌ام که دیگران متعرض آن نشده‌اند ذکر خواهم نمود انشاءالله و ملتزم به پنج امر شده‌ام یکی در کیفیت ترجمه آیات که مغایرت با تفاسیر آنها دارد چه این که از بیان معنی تحت اللفظی آن خارج شده دیگر آن که مناسبت هر آیه را با آیات دیگر مذکور می‌نمایم سوم این که اشاراتی که از هر جمله از آیات استفاده می‌کنم که دیگران ملتفت نیستند بلکه شاید بعد از گفتن هم ملتفت نشوند دیگر آن که مناسبت هر سوره را با سوره قبلش مذکور می‌دارم و غالباً الا نادراً مطالب را در یک دو بیتی یا بیشتر ذکر می‌کنم و این خصوصیات که عرض شد در هیچ تفسیری یافت نمی‌شود». این تفسیر از سوره فاتحة الکتاب تا آیه 6، از سوره مبارکه زمر («ان الله لايهدی من هو كفار») است. ظاهراً بیش از این ادامه نیافته است. مؤلف در غره رجب 1351ق شروع به تألیف این کتاب نموده و در اواخر 1355ق از تألیف آن فراغت یافته است. آغاز: بسمله، الحمدلله الذی لاشبیه له و نظیر و صلی الله علی نبیه البشیر النذیر ... و بعد این بنده شرمنده در قید علائق وامانده محمد بن محمود ...